Op vrijdagmiddag kijkt een kleine zorgaanbieder naar het rooster voor maandag. Een vertrouwde zzp’er kan de avondroute overnemen, maar alleen als de opdracht zelfstandig blijft. De manager wil minder DBA-zorgen. De cliënten hebben intussen gewoon hulp nodig bij wassen, medicatie, eten en een vertrouwd gezicht.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid onder de Wet DBA. Daarmee reikt de kwestie verder dan de zorg. Voor een kleine werkgever vertelt de factuur niet meer het hele verhaal. De arbeidsrelatie, het rooster, de gezagsverhouding, het tarief en de administratie moeten hetzelfde beeld geven.
Het contract is niet de hele relatie
Dutch law starts with a plain test, even if the consequences are not plain. Civil Code article 7:610 describes an employment contract through work, wages, service under another party, and time. Article 7:610a adds a legal presumption when someone works weekly for three consecutive months, or at least 20 hours per month, for payment.
The Supreme Court’s Deliveroo judgment, ECLI:NL:HR:2023:443, made the practical point sharper. Employment status depends on all circumstances of the working relationship. The label on the contract is not decisive. Belastingdienst guidance follows the same line: facts and practice carry weight.
Daar worden veel kleine ondernemingen kwetsbaar. Zij hebben een ondertekende zzp-overeenkomst, facturen en misschien een modelovereenkomst. Maar het dagelijkse patroon vertelt mogelijk iets anders. De betrokkene werkt op vaste tijden, volgt interne instructies, gebruikt bedrijfsmiddelen, staat op hetzelfde rooster als werknemers en vult elke week hetzelfde terugkerende gat.
De Belastingdienst zegt dat bestaande DBA-modelovereenkomsten nog tot en met 31 december 2029 kunnen worden gebruikt. Dat helpt alleen wanneer partijen ook werkelijk werken zoals daarin is beschreven. Papier redt geen relatie die zich iedere ochtend gedraagt als een dienstverband.
Het rooster vertelt de waarheid
De zorg is een scherpe spiegel, omdat daar zichtbaar wordt wat er gebeurt wanneer juridische voorzichtigheid botst met menselijke beschikbaarheid. CBS meldde in het eerste kwartaal van 2026 een ziekteverzuim van 8,2 procent in zorg en welzijn, het hoogste percentage van alle sectoren. Onder dat soort druk worden personeelskeuzes gemaakt.
Een ondernemer kan een contract sneller aanpassen dan een rooster. Als een zzp’er te horen krijgt dat de opdracht een dienstverband moet worden, kan die daarmee instemmen. Maar hij of zij kan ook weigeren, minder uren gaan werken, het tarief verhogen of elders onderdak vinden. De Rijksoverheid heeft signalen genoemd dat sommige opdrachtgevers na de hervatte handhaving minder zzp-opdrachten gaven, uit voorzichtigheid en onzekerheid.
Terug naar de manager op vrijdag. Als de avondroute niet langer door de zzp’er kan worden gedaan en er geen werknemer klaarstaat, veroorzaakt de juridisch nette correctie een operationeel gat. In de zorg raakt dat gat rechtstreeks mensen. In de logistiek raakt het bezorgbeloften. In een ontwerpstudio deadlines. In een reparatiebedrijf klanten die voor de deur wachten.
De bruikbare les is eenvoudig. DBA-risico is niet alleen een fiscaal risico. De fiscus kan de correctie opleggen. HR, klanten en de kas voelen de eerste klap.
Papier is niet de relatie
De feiten op de werkvloer tellen zwaarder dan het etiket op de factuur. Een praktische beoordeling begint bij de rol, uren, duur, het tarief, de werkplek, hulpmiddelen, aansturing, de vrijheid om werk te weigeren, vervanging en de plaats van het werk in de onderneming.
Een helder antwoord dient zich meestal snel aan. Voert iemand een zelfstandige opdracht uit, of vult diegene structurele capaciteit in? Kan de werkende opdrachten weigeren zonder ongemakkelijke druk? Kan de onderneming iemand anders inzetten zonder dat de dienstverlening breekt? Behandelt de onderneming deze persoon als onderdeel van het team, met dezelfde routines en dezelfde dagelijkse gezagslijn?
Ook over geld moet eerlijk worden gesproken. Een factuurtarief is niet hetzelfde als de kosten van een dienstverband. Bij loon op de payroll horen loonheffingenadministratie, vakantiegeld, loondoorbetaling bij ziekte, werkgeverslasten en, waar van toepassing, vragen over pensioen of cao. Het verlies van de opdrachtnemer kan bovendien omzet, vertrouwen van klanten, wervingstijd, overwerk en aandacht van het management kosten.
Daarom is niet het contract alleen het bruikbare dossier. Het gaat om het totaalbeeld van de onderneming. Payroll, operatie, financiën en de ondernemer kunnen niet ieder een andere versie van de werkelijkheid hanteren.
Als het rooster iemand als personeel behandelt, moet het contract niet doen alsof die persoon een verre leverancier is van een afgebakend eindresultaat. De DBA-beoordeling is niet klaar zodra het papier is aangepast. Zij is pas klaar wanneer de onderneming weet wie het werk doet, tegen welke kosten, met welk bewijs en met welke achtervang.
Twee klokken, één onderneming
De beleidsroute blijft in beweging. Op 6 maart 2026 schrapte het kabinet het verduidelijkingsdeel van het wetsvoorstel VBAR. Het gaat verder met een wettelijk vermoeden van een arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief tot €38, met 1 januari 2026 als peildatum. Op 1 juli 2026 was dat op tarief gebaseerde vermoeden nog niet in werking getreden.
Een kleine werkgever leeft dus met twee klokken. De ene is de beleidsklok, waarop wetsvoorstellen, brieven en ingangsdata door Den Haag bewegen. De andere is de ondernemingsklok, waarop klanten morgen werk verwachten en medewerkers een eerlijk, uitvoerbaar plan verwachten.
Die klokken lopen zelden gelijk. Wachten op volmaakte juridische helderheid is geen personeelsstrategie. Overhaaste omzetting evenmin. Een ondernemer die van de ene op de andere dag elke zzp-opdracht wijzigt, kan flexibiliteit, marge en mensen verliezen. Een ondernemer die niets verandert, kan blijven zitten met een relatie die niet meer past bij het handhavingsklimaat.
De betere vraag is kleiner en nuttiger: welk werk is werkelijk zelfstandig, en welk werk is structurele capaciteit in een andere gedaante?
Wat een kleine werkgever zelf kan sturen
Een bruikbare beoordeling begint bij het werk, niet bij de titel op de factuur. Elke zzp-relatie kent gewone zakelijke feiten: rol, uren, duur, tarief, werkplek, hulpmiddelen, aansturing, vrijheid om werk te weigeren, vervanging en kernactiviteiten doen er allemaal toe.
Ook het geld vraagt om een helder beeld. Een factuurtarief is niet hetzelfde als de kosten van een dienstverband. Bij loon op de payroll horen loonheffingenadministratie, vakantiegeld, loondoorbetaling bij ziekte, werkgeverslasten en, waar van toepassing, vragen over pensioen of cao. Het verlies van de opdrachtnemer kan omzet, vertrouwen van klanten, wervingstijd, overwerk en aandacht van het management kosten.
Dit is geen reden om zwakke constructies in stand te houden. Het is een reden om te beslissen met de hele onderneming in beeld. Payroll, operatie, financiën en de ondernemer kunnen niet ieder een andere versie van de werkelijkheid hanteren.
Als het rooster iemand als personeel behandelt, moet het contract niet doen alsof die persoon een verre leverancier is van een afgebakend eindresultaat. De DBA-vraag is niet beantwoord zodra de formulering verandert. Zij is pas beantwoord wanneer de onderneming de relatie die zij feitelijk gebruikt kan uitleggen, betalen, inroosteren en onderbouwen.
Zzp-werk is niet van nature verkeerd. Een dienstverband is niet automatisch juist. De eerlijke toets is of de onderneming kan staan voor de manier waarop zij maandagochtend werkt. Als het rooster afhankelijk is van een zzp’er, heeft de ondernemer beide antwoorden nodig: het DBA-antwoord en het personeelsantwoord.
Wil je helder zicht op je zzp-risico en bezettingsopties voordat je het dossier aanpast?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
