De afname van zzp’ers verandert wie beschikbaar is en wat zij zoeken

Voormalige zzp’ers vergroten het arbeidsaanbod, maar zijn geen kant-en-klare vervangers.

Maandagochtend om 8.15 uur spreekt een kleine transportondernemer een kandidaat die onlangs is gestopt als zelfstandige. De kandidaat heeft ervaring, kent de klanten en kan zonder veel uitleg aan het werk. Toch biedt de vacature vaste werktijden, directe aansturing en een beloningsstructuur die sterk verschilt van het sturen van een factuur.

Geen van beide partijen doet moeilijk. Ze ontdekken alleen dat de overstap van zelfstandig ondernemerschap naar loondienst niet hetzelfde is als het oude werk voortzetten onder een nieuw contract.

De Nederlandsche Bank meldde op 15 oktober dat het aantal mensen met zzp-werk als voornaamste baan met ongeveer 131.000 was gedaald ten opzichte van de piek eind 2024. Meer dan de helft van degenen die het zelfstandig ondernemerschap verlieten, vond binnen drie maanden werk in loondienst. Slechts 7 procent werd werkloos.

Ik lees hierin beweging, niet een eenvoudige oplossing voor personeelstekorten.

Beweging is nog geen beschikbaarheid

Bijna de helft van de voormalige zelfstandigen die nieuw werk vonden, stapte over naar een andere sector. Bijna 40 procent kwam in een andere beroepsgroep terecht. Sommigen gingen aan het werk in zorg en welzijn, overheid, onderwijs, detailhandel, vervoer of horeca. Ongeveer een derde kreeg een vaste baan of werk met uitzicht op een vast dienstverband. Een ongeveer even grote groep belandde in een flexibel dienstverband.

Dat is een veel rijker beeld dan freelancers die eenvoudigweg in dienst treden bij hun voormalige opdrachtgevers. Mensen heroverwegen niet alleen hun contract, maar ook hun beroep, werktijden, inkomenszekerheid en werkzame leven.

De bredere arbeidsmarkt blijft krap. Het CBS telde in het tweede kwartaal van 2026 95 vacatures per 100 werklozen. De werkloosheid daalde van 4,0 naar 3,9 procent. Een landelijke afname van zzp-werk betekent dus niet dat voor iedere openstaande functie lokaal een geschikte kandidaat beschikbaar komt.

Voor een kleine werkgever blijft beschikbaarheid afhangen van vaardigheden, regio, vergunningen en certificaten, reisafstand, werktijden en beloning. Ze hangt ook af van de vraag of de vacature een geloofwaardige reden biedt om te blijven.

De vraag achter de vacature

Daarmee kom ik bij de vraag die ik op de managementtafel zou leggen: richten we deze functie in rond het werk en het resultaat dat we nodig hebben, of stellen we een personeelsbesluit uit dat later terugkomt in liquiditeit, mensen, compliance en klantenservice?

Een voormalige zzp’er kan beoordelingsvermogen en commercieel inzicht meebrengen die een traditionele sollicitant niet altijd heeft. Die persoon kan zich tegelijk verzetten tegen overbodige goedkeuringslijnen of een star rooster. Een werkgever die gewend is opdrachten in te kopen, kan op zijn beurt onderschatten hoeveel leiderschap, inwerking en duidelijkheid een werknemer verwacht.

Een verstandig gesprek begint bij het werk. Welke beslissingen liggen bij de medewerker? Welke uren zijn werkelijk nodig? Wat moet diegene nog leren? Wie bewaakt de kwaliteit? Wat gebeurt er bij ziekte of vakantie? Als de functie is gekopieerd van een oude opdrachtnemersconstructie, houdt de vacature mogelijk de gewoonten van gisteren in stand in plaats van de behoefte van morgen op te lossen.

Dat is vooral van belang wanneer mensen naar een andere sector overstappen. Ervaring kan meeverhuizen, maar kwalificaties en werkpraktijken doen dat niet altijd. Een bekwame kandidaat die de zorg, bouw of transportsector binnenkomt, kan eerst certificering, sectorkennis of intensievere begeleiding nodig hebben voordat hij of zij betrouwbare capaciteit levert.

Factuur en loonstrook brengen andere druk mee

Terugkerend werk onderbrengen op de loonlijst kan de continuïteit verbeteren en kennis voor de organisatie behouden. Het verandert ook de timing van de kasstromen. Lonen, werkgeverslasten en vaste salarisdata komen in de plaats van een factuur die eerder met het aantal opdrachten kon stijgen of dalen. Verlof, ziekte, eventuele pensioenverplichtingen, scholing en vervangingscapaciteit gaan eveneens meetellen.

Dat maakt loondienst niet per definitie de dure optie. Een hoog extern tarief, herhaald inwerken en onzekere beschikbaarheid kosten ook geld. De zinvolle vergelijking is niet die tussen een uurtarief op de factuur en een brutoloon. Het gaat om de totale kosten van betrouwbaar uitgevoerd werk, inclusief managementtijd, verzuim, personeelsverloop en de omzet die verloren gaat wanneer niemand beschikbaar is.

Ook de compliancekant blijft actueel. De Belastingdienst heeft op 1 januari 2025 de normale handhaving op arbeidsrelaties hervat. Wanneer een relatie als dienstbetrekking wordt aangemerkt in plaats van als werkelijk zelfstandig ondernemerschap, kunnen correcties en naheffingen voor de loonheffingen volgen. Afhankelijk van de omstandigheden kunnen er ook gevolgen zijn voor pensioenen of de toepasselijke cao.

Alleen de tekst van het contract geeft niet de doorslag. Het feitelijke werk, de aansturing, de persoonlijke uitvoering, de tariefbepaling, het commerciële risico en de plaats binnen de organisatie moeten samen een coherent verhaal vormen. Ik zie dat als governance, niet als papierwerk. De leiding bepaalt hoe het werk wordt georganiseerd, ook wanneer de administratie de gevolgen pas later vastlegt.

Een kleinere wekelijkse discipline

De voorgestelde Zelfstandigenwet kan op termijn een ander kader bieden, maar is nog slechts een consultatievoorstel. De beoogde ingangsdatum is januari 2028. De personeelskeuzes van vandaag vallen nog altijd onder de huidige juridische beoordeling en handhavingspraktijk.

Een klein bedrijf heeft geen groots personeelsprogramma nodig. Het heeft behoefte aan een eerlijk maandelijks overzicht van openstaande functies, afhankelijkheid van opdrachtnemers, overwerk, verzuim en arbeidskosten in verhouding tot de omzet. Terugkerende externe opdrachten verdienen een regelmatige toets aan de dagelijkse werkpraktijk. Vacatures vragen om dezelfde aandacht: werktijden, bevoegdheden, opleiding, beloning en verwachte resultaten moeten op elkaar aansluiten.

Ga terug naar dat sollicitatiegesprek op maandagochtend. De werkgever kan vaststellen dat de voormalige freelancer niet past bij de vacature zoals die is opgeschreven. De betere conclusie kan zijn dat de vacature zelf niet klopt. Een anders ingerichte functie, duidelijkere verantwoordelijkheid of een sterker inwerktraject kan de combinatie wel laten werken, zonder loondienst als ondernemerschap te vermommen of een dienstverband terug te brengen tot louter flexibiliteit.

De afname van het aantal zzp’ers creëert kansen, maar geen voorraad kant-en-klare werknemers. Mensen bewegen omdat de markt, het handhavingsklimaat en hun eigen voorkeuren veranderen. Werkgevers die dat begrijpen, zullen gerichter werven en de prijs van capaciteit eerlijker berekenen. Mogelijk bouwen zij ook iets op dat waardevoller is dan een ingevulde dienst: een arbeidsrelatie die beide partijen reden hebben om te behouden.

De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan Geraedts. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel te vormen. AI is alleen gebruikt als schrijfhulp. De uiteindelijke Nederlandse tekst is persoonlijk beoordeeld, bewerkt en goedgekeurd door Linda Pavan Geraedts vóór publicatie.

Bronnen

• Veel oud-zelfstandigen gaan werken in andere sector, stelt DNB
• De Nederlandsche Bank - Former self-employed workers' destination after exit
• Centraal Bureau voor de Statistiek - Latest observed fall in zzp work and employee labour-market mix
• Centraal Bureau voor de Statistiek - Flexibility after the zzp decline
• Centraal Bureau voor de Statistiek - Current labour-market pressure and hiring capacity
• UWV - Sector destinations and medium-term employment demand
• Belastingdienst - Enforcement exposure where zzp work resembles employment
• Rijksoverheid - Policy uncertainty and proposed future zzp framework