Een kleine fabrikantkaneen volle werkplaats hebben en toch de vervanging van een verouderde machine uitstellen. De orders komen binnen, de lonen moeten worden betaald en de orderportefeuille oogt behoorlijk. Maar een nieuwe machine betekent ook schuld, onderhoud en een vaste maandlast. De eigenaar wacht nog een kwartaal.
That tension sits inside the July economic picture from Statistics Netherlands, CBS. Its Conjunctuurklok indicator slipped from -0.30 in June to -0.33 in July. Nine of its thirteen indicators remained below their long-term trend. At the same time, Dutch GDP grew by 0.4 percent in the second quarter, according to the first estimate.
Dit is geen eenvoudige neergang. De consumptie van huishoudens en overheid droeg de groei. Ook de goederenexport, de bestedingen van huishoudens en de industriële productie namen toe in de meest recente beschikbare maandcijfers. De economie beweegt. De interessantere vraag is waarom zoveel ondernemingen terughoudend blijven met het vastleggen van kapitaal.
Activiteit zonder breed vertrouwen
Household consumption volume was 1.8 percent higher in May than a year earlier. Durable-goods purchases rose 6.4 percent, food and beverages 2.0 percent, and other goods 1.4 percent. Services consumption increased by only 0.3 percent. Spending in hospitality, recreation and culture was lower.
De uitvoer van goederen steeg met 5,5 procent, terwijl de voor kalenderinvloeden gecorrigeerde industriële productie met 4,9 procent toenam. Dat zijn betekenisvolle stijgingen, maar ze zijn niet gelijkmatig verdeeld. De productie in de machine-industrie nam met 26,3 procent toe, terwijl de productie van chemische producten en transportmiddelen beide met 6,2 procent daalde.
Een landelijk groeicijfer kan dus samengaan met een heel andere werkelijkheid in een lokaal restaurant, bij een chemieleverancier of in een transportwerkplaats. Het gemiddelde laat zien dat er bedrijvigheid is. De nuttige ondernemersvraag is waar zich daadwerkelijk betrouwbare vraag vormt.
Het consumentenvertrouwen verbeterde van -39 in juni naar -35 in juli, maar bleef ruim onder het twintigjarig gemiddelde van -11. De koopbereidheid verbeterde van -22 naar -19, terwijl de beoordeling van grote aankopen steeg van -44 naar -40. Klanten vervangen misschien een kapot apparaat of kopen iets dat ze eerder hebben uitgesteld. Bij een verbouwing, een duur servicecontract of een vrijblijvend weekend weg kunnen ze nog altijd aarzelen.
De druk komt via de kas
De duidelijkste waarschuwing komt van de investeringen in materiële vaste activa. Het volume lag in mei 3,8 procent lager dan een jaar eerder, nadat het in april al met 3,3 procent was gedaald. Gebouwen, infrastructuur en machines waren grotendeels verantwoordelijk voor die afname. De cijfers zijn voorlopig en mei telde twee werkdagen minder dan een jaar eerder, maar de richting verdient aandacht.
Voor een kleine toeleverancier komt een lagere investeringsbereidheid zelden binnen als economisch nieuws. Het is een klant die vraagt de installatie uit te stellen. Een project wordt in fasen geknipt. Een aanbetaling wordt onderhandelbaar. Materialen moeten worden gereserveerd voordat de definitieve goedkeuring er is. Een order die vrijdag nog vast leek te staan, blijkt ineens afhankelijk van een bestuursvergadering volgende maand.
De voorzichtigheid van de klant belandt vervolgens op de balans van de leverancier. De omzet kan er nog gezond uitzien, terwijl facturen langer openstaan, onderhanden werk oploopt en voorraad op een besluit wacht. De onderneming begint de twijfel van een ander te financieren.
Ga terug naar onze fabrikant. De machine uitstellen beschermt vandaag de liquiditeit, maar de oude apparatuur kan de productie later beperken. Aanschaffen kan de capaciteit vergroten, maar alleen als de orders duurzaam zijn en de betalingstermijnen deugen. De werkelijke keuze gaat niet tussen optimisme en pessimisme. Het gaat erom of de verwachte kasstromen een onomkeerbare verplichting kunnen dragen.
Een zachter arbeidssignaal
Ook de arbeidsmarkt laat een vergelijkbare tweedeling zien. De werkloosheid daalde van 3,9 procent in mei naar 3,8 procent in juni. Het aantal mensen met betaald werk daalde in de drie voorafgaande maanden gemiddeld met 6.000 per maand. Het totaal aantal gewerkte uren nam in het tweede kwartaal met 0,4 procent af en het aantal vacatures daalde opnieuw, naar 375.000.
Voor een werkgever kan hierdoor meer ruimte ontstaan om mensen aan te nemen dan het werkloosheidspercentage doet vermoeden. De aanname moet wel gekoppeld blijven aan werk dat vaststaat en uitvoerbaar is. Loonkosten zijn een van de moeilijkste verplichtingen om zonder kosten voor mensen en onderneming terug te draaien. Een veelbelovende omzetverwachting vervangt geen vastgelegde vraag.
Ook het risico verschilt sterk per sector. CBS registreerde in juni 302 bedrijfsfaillissementen, twaalf minder dan een jaar eerder maar vijftien meer dan in mei. In de sector vervoer en opslag lag het gemelde faillissementspercentage het hoogst, gevolgd door de industrie. Het landelijke cijfer is geen algemeen alarmsignaal. Het is wel een reden om klanten met hoge kapitaallasten, dunne marges of lange betalingstermijnen beter te bekijken.
Goed bestuur is hier alledaags en concreet. Voordat een ondernemer nieuwe voorraad, machines, bedrijfsruimte of medewerkers goedkeurt, moet duidelijk zijn welk deel van de verwachte omzet is getekend, gefinancierd en uitvoerbaar. Diezelfde beoordeling moet laten zien welke facturen te laat zijn, welke klanten de debiteuren domineren en welke projecten liquiditeit vragen voordat er kan worden gefactureerd.
Kiezen wat een ja verdient
Dit is geen markt die om terugtrekken vraagt. De uitvoer ondersteunt delen van de industrie. Huishoudens geven in verschillende goederencategorieën meer uit. Producenten werden in juli positiever: het vertrouwen steeg van 1,3 naar 2,4 en kwam daarmee boven het langjarige gemiddelde uit. Het bbp bleef groeien. Er zijn kansen, maar ze zijn ongelijk verdeeld.
Discipline is daarom nuttiger dan vertrouwen alleen. Een ondernemer die een machine overweegt, kan het verwachte effect op de liquiditeit, de financieringskosten en het nadeel bij vertraagde orders vastleggen. Een aannemer kan om aanbetalingen en facturering in fasen vragen. Een winkelier kan onderscheid maken tussen snel verkopende voorraad en goederen die vooral uit hoop zijn ingekocht. Een werkgever kan de ingeroosterde uren afstemmen op bevestigd werk in plaats van op brede omzetverwachtingen.
Daarvoor is geen omvangrijk prognosemodel nodig. Wel een helder overzicht van orders, marges, debiteuren, voorraad en vaste lasten. Met zulke gegevens kan een onderneming ja zeggen tegen vraag die geloofwaardig is en wachten wanneer de klant zich nog niet werkelijk heeft vastgelegd.
Het beeld van juli is iets zwakker, maar de diepere boodschap is nuttiger dan dat etiket. De Nederlandse groei is niet verdwenen. Wel is de bereidheid afgenomen om grote inzetten te doen op het voortduren ervan.
Voor een kleine onderneming is de juiste reactie noch angst, noch gedwongen expansie. Het is de rustige vraag die vóór iedere nieuwe verplichting moet worden gesteld: kan de onderneming de kosten nog dragen als de omzet later binnenkomt dan verwacht?
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Paolo Maria Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Paolo Maria Pavan voor publicatie.
Bronnen
- Economisch beeld wat negatiever in juli | CBS
- CBS - Consumer demand and household confidence
- CBS - Observed household consumption
- CBS - Private investment and capital commitment
- CBS - Exports and industrial production
- CBS - Industrial recovery is concentrated
- CBS - Labour market cooling and capacity use
- CBS - Insolvency pressure and sector exposure
