Op maandagochtend opent een ondernemer de balans en ziet hij een vertrouwde regel: vordering op aandeelhouder. Een privérekeningis via de rekening-courant betaald. De rente is geboekt. Niets leek bijzonder. Precies daarom verdient deze post aandacht. In een kleine bv kunnen dezelfde persoon en zijn onderneming tegelijk bestuurder, aandeelhouder en schuldenaar zijn. De boekhouding moet die rollen desondanks uit elkaar houden.
Wanneer is een lening nog een lening?
Artikel 4.12 van de Wet IB 2001 gaat over dividenden en daarmee vergelijkbare winstuitdelingen in box 2 . Artikel 4.13 bevat daarnaast een afzonderlijke regeling voor excessief lenen van de eigen bv. De fiscale wet behandelt die routes verschillend; het dossier moet dat ook doen. Een aandeelhouder kan civielrechtelijk nog steeds een echte schuld hebben, terwijl de fiscale beoordeling al een andere kant opgaat.
For 2023, the excessive-borrowing threshold stood at €700,000. From 2024 onward, it is €500,000. In 2026, box 2 is taxed at 24.5 percent up to €68,843 and 31 percent above that. That means a tax charge can arise even when no cash dividend lands in the private bank account.
Een rekening-courantsaldo kan handig zijn voor kleine, kortlopende mutaties. De Belastingdienst beschouwt de rekening-courant als een plek voor bedragen die snel weer worden verrekend. De praktische grens ligt bij €17.500. Blijft het saldo gedurende het jaar onder dat bedrag, dan hoeft geen rente te worden berekend. Komt het erboven, dan wordt rente over het volledige saldo berekend.
Twee routes, één balanspost
Een lening van de bv aan de aandeelhouder moet zakelijk ogen én zakelijk zijn. De Belastingdienst wijst op een schriftelijke overeenkomst, aflossingsafspraken, zekerheid, een zakelijke rente en voorwaarden die een onafhankelijke geldverstrekker zou accepteren. Als de aandeelhouder de afspraken niet nakomt en het dossier intussen blijft versloffen, kan de Belastingdienst de lening bij de aandeelhouder als inkomen aanmerken.
Daar gaat het in dossiers van kleine ondernemingen vaak mis. Een privérekening wordt door de bv betaald. Een overboeking dicht een gat in het huishoudbudget. Aflossing volgt zogenaamd na een verkoop of bonus. De maanden verstrijken. In de administratie staat nog steeds ‘lening’, maar de onderneming gedraagt zich niet langer als schuldeiser.
Own-home borrowing adds another layer. A BV can lend for the purchase, renovation, or maintenance of an own home. Qualifying interest then belongs in box 1, and the debt does not go into box 3. For the excessive-borrowing test, qualifying own-home debts are excluded. Since 31 December 2022, the BV must also have a mortgage right for such debts, unless the debt already existed on that date.
Wat zou een echte schuldeiser doen?
De Hoge Raad heeft het vraagstuk benaderd vanuit het perspectief van de schuldeiser, onder meer in ECLI:NL:HR:2015:645 en ECLI:NL:HR:2023:26. De vraag is nuchter: wat zou een onafhankelijke schuldeiser hebben gedaan? Een bank bewaakt termijnen, rente, zekerheden en incasso. Een bv moet hetzelfde spoor kunnen laten zien wanneer de schuldenaar haar eigen dga is.
Dat is van belang omdat een lening van karakter kan veranderen voordat het dossier dat erkent. Na het verstrekken van de lening kan de bv haar rechten als schuldeiser prijsgeven vanwege de aandeelhoudersrelatie. Het bedrag verdwijnt dan definitief uit het vermogen van de bv. De Belastingdienst wijst er ook op dat gedrag of nalaten dat gevolg kan hebben, zelfs als de formele vordering nog in de administratie staat.
Voor de ondernemer is dit geen academische exercitie. Het bepaalt of de vordering nog tot het ondernemingsvermogen behoort of feitelijk een verkapte uitdeling is geworden. Ook bepaalt het hoe de balans wordt gelezen bij gesprekken met de bank, bij bedrijfsopvolging en bij een later geschil over de waarde.
Het dossier van de kleine onderneming dat standhoudt
Een goed dossier hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het moet geordend zijn. Leg de leningsovereenkomst, de rekening-courantadministratie, renteboekingen, aflossingen, zekerheden en aangiften naast elkaar. De onderneming moet kunnen uitleggen waarom het geld is verstrekt, wanneer het terugkomt en wat er gebeurt als een termijn wordt gemist.
Die discipline beschermt beide kanten. De aandeelhouder voorkomt een onverwachte box 2-aanslag over geld dat al is uitgegeven. De bv voorkomt een balans die sterker lijkt dan de vordering in werkelijkheid is. In een kleine onderneming kan die schijnsterkte kredietverstrekkers, kopers en familieleden op het verkeerde been zetten.
Het praktische antwoord is eenvoudig. Houd kortlopende rekening-courantmutaties kortlopend. Zet structurele privéfinanciering in een degelijk leningendossier. Bewaak de grens van €500.000 zorgvuldig. En gaat het geld naar een eigen woning, leg die kwalificatie dan goed vast en zorg dat de hypotheekpositie op orde is. De fiscale wet vraagt niet om vriendelijkheid. Zij vraagt om een onderneming die zich als onderneming gedraagt.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
