Een consultant sluit een sterk kwartaal af en laat de ontvangsten op de zakelijke rekening staan . Een deel is voor de btw en de inkomstenbelasting. Een ander deel vangt laat betalende klanten op. Misschien is er straks geld nodig voor een kantoor of een nieuwe auto. De rest geeft simpelweg een gerust gevoel.
Dat is geen onzorgvuldige keuze. Alleen kan één banksaldo in het hoofd van de ondernemer verschillende functies hebben, terwijl de administratie geen enkele functie benoemt.
Een uitspraak van Rechtbank Den Haag van 24 april 2026 maakt het probleem zichtbaar. In ECLI:NL:RBDHA:2026:11616 onderzocht de rechtbank de fiscale positie over 2020 van een eenmanszaak in de consultancy.
De onderneming had €451.050 op bank- en spaarrekeningen staan. De rechtbank accepteerde €165.000 als werkkapitaal. €286.051 kwalificeerde zij als duurzaam overtollige liquiditeit; dat bedrag kwam in box 3 terecht.
De les is niet dat de fiscus voorzichtig sparen afstraft. Een ondernemer met een eenmanszaak mag reserves opbouwen. De praktische vraag is of het bedrag op het moment van beoordeling nog bij de bestaande onderneming hoort.
Voorzichtigheid vraagt om cijfers
De fiscale regels laten ruimte voor geld voor lopende uitgaven, verwachte investeringen, bedrijfsrisico’s, reserves en de versterking van de onderneming. Het bedrag moet wel redelijk zijn, gelet op de aard en omvang van het bedrijf.
Geld wordt duurzaam overtollig als de onderneming het niet nodig heeft voor de bedrijfsvoering, toekomstige investeringen of het opvangen van bedrijfsrisico’s. Het verschuift dan van het ondernemingsvermogen naar het privévermogen en box 3.
Een aannemer, winkelier en zelfstandig consultant hebben niet dezelfde reserve nodig. Zelfs twee consultants kunnen met heel andere omstandigheden te maken hebben. De een heeft maandelijkse opdrachten van tien klanten. De ander is afhankelijk van twee grote projecten en wacht zestig dagen op betaling.
Hun banksaldi hebben dus een verschillende zakelijke logica. De nuttige vraag is niet of een reserve verstandig aanvoelt. Vraag wat het geld moet opvangen, wanneer die behoefte kan ontstaan en waarom het aangehouden bedrag bij de onderneming past.
Daar kunnen een gevoel van zekerheid en een zakelijke reserve uit elkaar gaan lopen. Dat gevoel van voorzichtigheid is begrijpelijk. De fiscale kwalificatie volgt echter de commerciële bestemming van het geld op de relevante datum.
Een toekomstplan moet al bij het heden horen
De ondernemer in de zaak uit 2026 verwees naar plannen voor kantoorruimte. De rechtbank vond die plannen voor 2020 onvoldoende concreet, mede gezien de beperkte omzet en omvang van de consultancy.
Veel onderbouwing stamde uit latere jaren. De voorgenomen investering was niet doorgegaan. Een later plan kan commercieel verstandig zijn, maar geeft een eerder banksaldo niet vanzelf alsnog een zakelijke functie.
Een plan krijgt gewicht zodra het sporen nalaat. Denk aan een begroting, correspondentie over een pand, offertes van leveranciers, gesprekken over financiering of een gedateerd investeringsbesluit. Voor ieder plan is een getekend contract niet nodig. De onderneming moet wel voldoende inhoud kunnen geven aan de vraag waarom een specifiek bedrag binnen de onderneming bleef.
Ook de eerdere verwerking in de administratie speelde een rol. Eind 2017 was overtollig geld via een privéonttrekking uit het ondernemingsvermogen gehaald. Volgens de rechtbank werkte die keuze door in latere jaren, waaronder 2020.
Een balansbeslissing kan dus verder doorwerken dan het jaar waarin zij voor het eerst zichtbaar wordt. Voor de consultant die naar een geruststellend saldo kijkt, verandert dat het gesprek. ‘Misschien heb ik het nog nodig’ is een eerste gedachte. Het is nog geen kasbeleid.
Maak de onderdelen van het saldo zichtbaar
Zakelijk geld wordt beter beheersbaar als de verschillende lagen zichtbaar zijn. Eén laag is voor de gewone bedrijfsvoering. Een andere voor bekende belastingschulden. Een derde ondersteunt concrete investeringen. Een vierde vangt meetbare bedrijfsrisico’s op.
Dit is geen voorgeschreven wettelijke indeling. Het is een praktische manier om te toetsen of het totale saldo een samenhangende zakelijke functie heeft.
Een kasprognose voor twaalf maanden kan die lagen zichtbaar maken. Btw en inkomstenbelasting moeten niet verdwijnen in één algemene reserve. Geplande apparatuur moet aansluiten bij een vervangingsschema of offerte. Een risicobuffer moet verband houden met een concreet risico, zoals afhankelijkheid van enkele klanten, seizoensomzet, beroepsaansprakelijkheid of de vervanging van essentiële apparatuur.
Die discipline verbetert niet alleen de fiscale positie, maar ook de bedrijfsvoering. Een zakelijke rekening met €200.000 lijkt veel ruimte te bieden. Zodra belasting, vastgelegde uitgaven en een verdedigbare risicobuffer apart worden gezet, kan het werkelijk beschikbare bedrag aanzienlijk kleiner zijn.
Het omgekeerde komt ook voor. Een onbenoemde reserve kan groter zijn dan de onderneming nodig heeft, ook als de ondernemer haar nooit als privévermogen heeft gezien.
De fiscale oudedagsreserve vraagt in de huidige discussie om bijzondere zorg. In de historische feiten van deze zaak maakte €95.000 die aan de FOR was verbonden deel uit van het geaccepteerde werkkapitaal. Nieuwe toevoegingen aan de FOR zijn in 2023 gestopt.
Bestaande saldi blijven vallen onder de regels voor afname en vrijval. De FOR is nu een overblijfsel uit het verleden, geen nieuwe grondslag om zakelijk geld verder op te potten.
Eerst de kwalificatie, dan de berekening
Als het geld in box 3 thuishoort, volgt de berekening die daarbij hoort. Voor de aangifte inkomstenbelasting over 2025 kunnen belastingplichtigen het werkelijke rendement opgeven. De Belastingdienst vergelijkt dat met de berekening op basis van het fictieve rendement en past de voordeligste uitkomst toe.
Die ontwikkeling gaat over een latere stap. Eerst moet worden vastgesteld of het geld tot het ondernemingsvermogen of tot het privévermogen behoort. Opgeven van het werkelijke rendement vervangt die eerdere beslissing niet.
Ondernemers kunnen zich vastbijten in de fiscale berekening en het zwakkere punt in de jaarrekening over het hoofd zien. Vaak lag het beslissende moment eerder: toen geld binnen de onderneming bleef zonder duidelijke bestemming.
Dezelfde uitspraak bevat nog een les over de administratie. De ondernemer kon niet aannemelijk maken dat aan het urencriterium was voldaan. Daarom werd de zelfstandigenaftrek geweigerd. De normale grens is 1.225 uur in het kalenderjaar.
Administratie, offertes en werk aan de website kunnen naast klantwerk meetellen. De opgegeven tijd moet wel aannemelijk blijven in combinatie met agenda’s, facturen, correspondentie en geleverd werk.
Een kasadministratie en een urenadministratie lijken misschien los van elkaar te staan. In een kleine onderneming drukken ze dezelfde discipline uit: de aangifte moet reconstrueerbaar zijn vanuit de manier waarop het bedrijf daadwerkelijk is gevoerd.
Morgenochtend hoeft de consultant geen ingewikkeld nieuw systeem op te tuigen. Begin met het benoemen van de bestemming van ieder substantieel onderdeel van het saldo. Leg geplande uitgaven vast in de administratie. Vergelijk de reserve met omzet, kosten, belastingschulden en herkenbare risico’s.
Geef de urenadministratie vóór het einde van het jaar dezelfde aandacht, in plaats van pas tijdens een later geschil. Een groot banksaldo kan getuigen van geduld en goed beleid. Het kan ook privévermogen bevatten dat zijn zakelijke verklaring is ontgroeid.
Het onderscheid wordt gemaakt door de functie die de ondernemer geloofwaardig aan het geld kan toeschrijven.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
