Aan de tafel van de adviseur gaat het de ondernemer niet om fiscale theorie. Zij probeert haar privé-dossier te reconstrueren, terwijl in de bv salarissen moeten worden goedgekeurd, facturen de deur uit moeten en de liquiditeit op peil moet blijven. Het beeld is bekend: een verhuurde woning, een effectenrekening en een oude onderhandse lening staan naast de onderneming, ook al is de vennootschap zelf geen belastingplichtige in box 3.
Van recht naar papierwerk
De herstelroute voor box 3 gaat voor in aanmerking komende belastingplichtigen terug tot 2017. Zij volgt op het Kerstarrest uit 2021 en latere arresten van de Hoge Raad, waaronder ECLI:NL:HR:2024:704 van 6 juni 2024. De Wet tegenbewijsregeling box 3 trad op 19 juli 2025 in werking. Wat begon als rechtsherstel, werkt inmiddels als een uitvoeringsdossier.
Het formulier Opgaaf Werkelijk Rendement, kortweg OWR, kwam op 10 juli 2025 beschikbaar. Op 8 december 2025 waren meer dan 476.000 formulieren ingediend en waren circa 2,8 miljoen brieven over het gebruik ervan verstuurd. De verwerking begon gefaseerd in het najaar van 2025, te beginnen met de oudste jarenvanaf 2017.
Voor 2021 en latere jaren hoeft een belastingplichtige geen bezwaar te hebben gemaakt om het werkelijke rendement door te geven. Dat is van belang: de route staat open, maar gaat niet meteen. Teruggaaf wordt pas geld zodra het formulier, de beoordeling en de aanslag voldoende zijn gevorderd.
Waarom het privédossier de onderneming toch raakt
Box 3 is privéheffing in de inkomstenbelasting. Vennootschappen zijn geen belastingplichtige in box 3. Het dossier hoort bij de natuurlijke persoon.
In het leven van een kleine ondernemer loopt die nette scheiding vaak stuk. De oprichter kan de bv financieren uit privéspaargeld, geld lenen aan de vennootschap, dividenden afstemmen op de privébelastingpositie of instaan voor garanties en rekening-courantsaldi. Vertraging in het privédossier kan dan bedrijfsbeslissingen beïnvloeden, ook als de onderneming zelf geen box 3-positie heeft.
Terug aan tafel moeten er nog altijd salarissen worden goedgekeurd en rekeningen betaald. Voor het privédossier zijn WOZ-stukken, huurinkomsten, rente op schulden, portefeuillewaarden, leningsovereenkomsten en bewijs van waardemutaties nodig. Het digitale formulier is slechts de voordeur. Daarachter liggen oude afschriften, bankportalen, rapportages van brokers en ontbrekende stukken.
Het bewijs zit niet in het formulier
De gegevens over het werkelijke rendement staan bij de belastingplichtige, niet in de vooraf ingevulde aangifte. Voor ieder belastingjaar is een afzonderlijk OWR-formulier nodig. Voor 2020 tot en met 2024 staat het in Mijn Belastingdienst. Voor 2017 tot en met 2019 geldt een afzonderlijke route op de website van de Belastingdienst.
Bij het formulier kunnen geen bijlagen worden meegestuurd. Een klein detail, met grote gevolgen. Het bewijs moet nog steeds bestaan, jaar voor jaar, ook als het buiten de indiening blijft. Komt het dossier in beoordeling, dan moet de belastingplichtige nog altijd kunnen laten zien hoe de bedragen tot stand zijn gekomen.
Ook de termijnen doen ertoe. Stuurt een uitgenodigde belastingplichtige geen OWR-formulier in, dan volgt de definitieve aanslag op basis van het forfaitaire rendement. De Belastingdienst verwacht die aanslag binnen 24 weken, of binnen 40 weken als een belastingadviseur de aangifte heeft ingediend.
Ook de rekenregels beperken de ruimte. Het werkelijke rendement wordt berekend over het totale box 3-vermogen en de totale box 3-schulden, zonder heffingsvrij vermogen. Een negatief werkelijk rendement in het ene jaar kan niet worden verrekend met een ander jaar. Kosten zijn in beginsel niet aftrekbaar, behoudens beperkte posten zoals rente op box 3-schulden en bepaalde investeringsaanpassingen die samenhangen met de WOZ.
De selectiemodule voor OWR beoordeelt ieder ingediend formulier. Zij werkt met deskundigenregels en leert niet zelfstandig. Een dossier kan rechtstreeks door of naar behandeling door een medewerker gaan. Voor adviseurs en belastingplichtigen is de boodschap eenvoudig: een nette administratie koopt misschien geen snelheid, maar hiaten leveren altijd werk op.
De grensjaren verschillen
Voor de jaren 2017 tot en met 2020 staat de poort het strakst afgesteld. Op 25 juni 2026 oordeelde de Hoge Raad in ECLI:NL:HR:2026:907 over de route Massaalbezwaarplus voor die jaren. De Belastingdienst stelt nu dat mensen die geen bezwaar maakten, te laat bezwaar maakten of te laat om ambtshalve vermindering verzochten, geen recht hebben op box 3-herstel over 2017 tot en met 2020. Zij mogen voor die jaren ook geen OWR-formulier gebruiken.
Voor 2021 tot en met 2024 blijft de route ruimer. Belastingplichtigen met inkomen uit box 3 kunnen voor die jaren het werkelijke rendement opgeven. Vanaf 2025 kan het werkelijke rendement in de aangifte inkomstenbelasting zelf worden opgegeven. De oude herstelroute, de lopende aangifte en het voorgenomen stelsel bestaan zo naast elkaar.
Het kabinet wil vanaf 1 januari 2028 een stelsel op basis van het werkelijke rendement. Volgens de Rijksoverheid heeft de Tweede Kamer het voorstel op 12 februari 2026 aangenomen. Latere officiële stukken melden dat het nieuwe stelsel meer gegevens vraagt en tot een zwaardere administratie leidt. Dat is geen kleine wijziging. Ongeveer 3,9 miljoen belastingplichtigen hebben inkomen uit box 3 en bij circa 1,4 miljoen kan de aangifte niet volledig vooraf worden ingevuld wegens bezittingen zoals vastgoed en niet-beursgenoteerde aandelen.
Veel oprichters vallen in die groep. Zij hebben vastgoed, leningen, beleggingen en geldstromen die door privé en onderneming lopen. Het privédossier is geen voetnoot. Het maakt deel uit van de manier waarop de onderneming blijft draaien.
Geef de teruggaaf niet alvast uit
De parameters voor 2026 voeren de druk op. Volgens officiële begrotingsstukken bedraagt het forfait voor overige bezittingen in 2026 7,78 procent en daalt het heffingsvrij vermogen naar €51.396. De stukken gaan er ook van uit dat door die lagere grens circa 300.000 extra belastingplichtigen box 3-belasting gaan betalen.
Daarom zullen meer mensen de route via het werkelijke rendement beproeven. Adviseurs zullen moeten sorteren op jaar, toegang, soort vermogen, kwaliteit van het bewijs en het vermoedelijke effect op de kas. Een formulier snel invullen en een dossier reconstrueren zijn niet dezelfde dienstverlening.
Voor de ondernemer is de praktische discipline eenvoudig. Houd per jaar één bewijsspoor bij. Maak onderscheid tussen afgewikkelde belastingcash en verwachte teruggaaf. Controleer voor 2017 tot en met 2020 eerst de formele positie, voordat tijd gaat zitten in een afgesloten route. Behandel 2021 tot en met 2024 als open, maar nog altijd bewijsintensief.
Box 3-herstel gaat niet alleen over geld terugkrijgen. De vraag is ook of de privébalans zichzelf kan verklaren wanneer het belastingstelsel daarom vraagt. Voor kleine ondernemers is dat de blijvende les. De privéadministratie ligt dicht tegen zakelijke afwegingen aan. Zij bepaalt wanneer cash betrouwbaar is, wanneer dividend verstandig is en wanneer herstel nog slechts een getal op papier is.
Wil je eerst helder hebben wat dit betekent voor je dossier, timing en kasplanning?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
Bronnen
- Voortgang herstel box 3: Belastingdienst verwacht jarenlange operatie - Taxence
- Rijksoverheid - Legal repair timeline and scope
- Ministerie van Financiën via Rijksoverheid - First official progress baseline for OWR processing
- Belastingdienst - Actual return calculation rules
- Belastingdienst - OWR practical route and taxpayer handling
- Belastingdienst Newsroom - Automated OWR selection and manual review
- Belastingdienst - Non-objectors and Massaal Bezwaar Plus boundary
- Rijksoverheid - Future box 3 system and 2028 pressure
