De toegang tot het recht kan verbeteren, maar termijnen, bevoegdheden en bewijs bepalen nog steeds hoeveel ruimte een onderneming heeft om te handelen.
Een founder wacht op een besluit van de gemeente voordat een tweede vestiging kan worden geopend. De aannemer heeft tijd gereserveerd, de apparatuur is besteld en de verhuurder verwacht huur. De gemeente heeft de ontvangst van de aanvraag bevestigd, maar de verwachte beslisdatum is verstreken. Binnen de onderneming weet niemand wie voor het laatst contact met de gemeente heeft gehad of wat daarbij is toegezegd.
Hier raakt de rechtsstaat aan het gewone bedrijfsleven. Op 15 september verwelkomde de Raad voor de rechtspraak de plannen van het kabinet om te investeren in lagere griffierechten en de sociale advocatuur. Het kabinet heeft voor beide maatregelen structureel € 45 miljoen gereserveerd. De verdeling van dat bedrag en het tijdpad voor de uitvoering volgen later.
De aankondiging gaat over de praktische kosten van het afdwingen van rechten. Voor de onderneming blijft het directe werk bestaan uit heldere besluiten, betrouwbare vastlegging en verantwoordelijkheid op naam.
De prijs van een antwoord
Voor een onderneming die in 2026 een niet-fiscaal overheidsbesluit aanvecht, bedraagt het griffierecht bij de bestuursrechter doorgaans € 397. Dat is wellicht bescheiden vergeleken met een vertraagde investering, maar het blijft een procedurele drempel. Als het griffierecht niet op tijd wordt betaald, kan de rechter de inhoud van de zaak buiten beschouwing laten.
Bij handelsgeschillen kunnen de toegangskosten veel hoger zijn. In civiele hogerberoepszaken lopen de griffierechten voor niet-natuurlijke personen in 2026 uiteen van € 851 tot € 14.007, afhankelijk van de waarde van de vordering. Een VOF, maatschap en commanditaire vennootschap vallen in dezelfde tariefcategorie.
Die bedragen zijn alleen het zichtbare deel. De onderneming draagt ook de kosten van adviseurs, managementtijd en vertraagde kasstromen. Een betwiste vordering kan niet als werkkapitaal worden ingezet, terwijl lonen, btw, leveranciers en huur wel op het gebruikelijke moment moeten worden betaald.
De toezegging van € 45 miljoen is een belangrijk beleidssignaal. Voor de actuele positie blijven de huidige tarieven en termijnen bepalend. Lagere griffierechten herstellen geen ontbrekende goedkeuring, lossen geen onzekerheid over de geldende contractversie op en brengen geen ontvangstbewijs terug dat bij een vergunningaanvraag nooit is bewaard.
Een geschil begint vóór het meningsverschil
De founder die op de gemeente wacht, kan denken dat het probleem ontstond toen het besluit uitbleef. Vanuit governanceperspectief begon het eerder. Niemand was aangewezen om de aanvraag te bewaken, contacten met de gemeente vast te leggen en de relevante data naast de investeringsplanning te zetten.
Hetzelfde patroon komt voor in commerciële relaties. Een opdrachtgever wijzigt tijdens een bouwvergadering de omvang van het werk. Een leverancier stemt telefonisch in met een aangepaste levering. Een contactpersoon bij een klant geeft opdracht voor meerwerk, terwijl niemand nagaat of die persoon de prijs mag goedkeuren. De handel gaat door omdat de relatie betrouwbaar voelt.
Maanden later lopen de herinneringen uiteen. De founder herinnert zich instemming. De klant herinnert zich een bespreking. De medewerker die de correspondentie beheerde, is vertrokken. Het bewijs is verspreid over persoonlijke mailboxen, berichtenapps en een boekhoudsysteem dat de factuur toont, maar niet de bevoegdheid waarop die berustte.
Het governanceprobleem is dan groter dan alleen documentopslag. Het management kan niet snel vaststellen wat is afgesproken, wie dat mocht afspreken, welke versie gold of wanneer de andere partij bezwaar maakte. Die onzekerheid verzwakt de onderhandelingspositie voordat er ook maar een rechter aan te pas komt.
De Nederlandse rechtspraak ontving in 2025 bijna 1,47 miljoen nieuwe zaken en handelde er 1,45 miljoen af. Bij de rechtbanken bestond 66 procent van de instroom uit kantonzaken. Rechtspraak is geen uitzonderlijk stadium dat uitsluitend is voorbehouden aan ingrijpende bedrijfscrises. Een groot deel gaat over gewone verplichtingen die niet langer gewoon bleken te zijn.
Deadlines hebben een eigenaar nodig
De Raad voor de rechtspraak heeft zich onlangs uitgesproken tegen het opschorten van de dwangsomregeling bij te late WIA-besluiten. Het voorstel betrof specifiek WIA-besluiten, maar bevat een bredere governanceles. Een vertraagd overheidsbesluit kan directe commerciële waarde hebben.
Wanneer een vestiging, subsidie, registratie of bedrijfsplan afhankelijk is van een overheidsbesluit, hoort de beslistermijn thuis in de kasstroomprognose. Dat geldt ook voor het bewijs van indiening en voor de data waarop de overheid aanvullende informatie heeft gevraagd, ontvangen en bevestigd. Vertraging kan een investering stilzetten.
Verantwoordelijkheid heeft een naam nodig. Iemand moet weten welk document leidend is, wanneer de volgende termijn verstrijkt, wat de financiële blootstelling is en welk besluit het management moet nemen. In de cc staan is geen eigenaarschap. Evenmin mag worden aangenomen dat een adviseur iedere operationele consequentie vanzelf zal opmerken.
In 2026 werden de digitale routes naar de rechter binnen specifieke procedures uitgebreid. Het ging onder meer om bepaalde kantonzaken en civiele hogerberoepszaken. Digitale toegang vergroot de waarde van stukken die gedateerd, herleidbaar en eenvoudig terug te vinden zijn. Een helder dossier kan snel worden gedeeld en beoordeeld. Een onverklaarde schermafbeelding of een ongetekende bijlage laat de kernvraag onbeantwoord.
De nuttige discipline is eenvoudig. Neem één lopend geschil, achterstallige betaling of aanvraag bij de overheid. Ga na of de onderneming binnen een uur de overeenkomst, bevoegdheid, correspondentie, bewijsstukken van levering of indiening, betalingshistorie en termijnen kan terugvinden. Lukt dat niet, dan moet het herstel nu managementtijd krijgen, voordat de standpunten verharden.
Toegang is niet hetzelfde als voorbereiding
Lagere griffierechten en een sterkere sociale advocatuur zouden de praktische toegang tot het recht verruimen naarmate de begroting het politieke proces doorloopt.
Voor een kleine onderneming is toegang maar de helft van de vergelijking. De andere helft is voorbereiding. Begrijpt de founder de positie voordat wordt besloten om te onderhandelen, bezwaar te maken, te betalen, een vordering in te stellen of advies in te winnen? Kan iemand anders het besluit reconstrueren wanneer de gebruikelijke medewerker afwezig is? Kan de onderneming het juridische vraagstuk verbinden met de kasstromen en de bedrijfsvoering?
Onze founder kan het gemeentelijke besluit ontvangen zonder ooit bij een rechter terecht te komen. Dat zou welkom zijn. De onderneming moet nog steeds weten wanneer de aanvraag compleet was, wat de gemeente heeft ontvangen en hoelang de investering kan blijven stilliggen.
Goede governance maakt niet van ieder meningsverschil een rechtszaak. Zij bewaart genoeg duidelijkheid om onnodige procedures te voorkomen en genoeg bewijs om te handelen wanneer vermijden niet langer mogelijk is. Goedkopere rechtspraak kan de deur verder openen. De onderneming moet nog steeds aankomen met haar data, besluiten en verantwoordelijkheden op orde.
Wilt u toetsen of de termijnen, bevoegdheden en bewijsstukken van uw onderneming bestand zijn tegen een geschil, neem dan contact met ons op voor een gerichte governancebeoordeling.
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Paolo Maria Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel te vormen. AI is alleen gebruikt als schrijfhulp. De uiteindelijke Nederlandse tekst is persoonlijk beoordeeld, bewerkt en goedgekeurd door Paolo Maria Pavan vóór publicatie.
Bronnen
- Investeringen in rechtsstaat: een goed begin | Rechtspraak
- Rijksoverheid - Government funding commitment for court access and legal aid
- Rechtspraak - Existing cost of challenging government decisions
- Rechtspraak - Civil dispute economics for companies
- Raad voor de rechtspraak - Dwangsom as pressure on delayed public decisions
- Rechtspraak - Scale and timing of the court system
- Rechtspraak - Digital procedure and the quality of the case file
- Rijksoverheid - Earlier legal-aid funding trajectory
