Het Nederlandse bewijsrecht beloont precieze vragen. Ondernemingen hebben nauwkeurige vastlegging nodig lang voordat die vragen worden gesteld.
Een aandeelhouder wil verkopen. Die vraagt om prognoses, klantcontracten, bestuursstukken en toegang tot een dataroom. De oprichter vreest dat concurrenten prijzen en commerciële voorwaarden te zien krijgen. Finance kan de facturen vinden, maar niet direct aangeven wie de onderliggende afspraak heeft goedgekeurd.
Iedereen aan tafel herinnert zich de deal anders.
Op dat moment wordt een moeizame relatie een probleem voor de vennootschap. Bevoegdheid, vertrouwelijkheid, geld en vertrouwen beginnen ieder een andere kant op te trekken. De onderneming kan nog gewoon doordraaien. De governance staat dan al onder druk.
Een recente beschikking van de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam laat dit moment scherp zien. Governance op basis van een gedeeld geheugen maakt plaats voor governance die ook onder druk aantoonbaar is. Die les reikt veel verder dan grote investeringen. Een familie-bv kan met dezelfde spanning te maken krijgen wanneer een broer of zus wil uitstappen of een externe investeerder moeilijkere vragen begint te stellen.
Waar contract en vennootschap samenkomen
De Ondernemingskamer behandelde een verzoek van een aandeelhouder met een belang van 25% in een vennootschap, na een investering van €63 miljoen in 2022. De resultaten bleven later aanzienlijk achter bij de prognoses. Er ontstond een persoonlijk conflict en de minderheidsaandeelhouder onderzocht de verkoop van het belang.
Het geschil ging over prognoses, toegang tot informatie, vertrouwelijkheid voor kopers, transacties met verbonden partijen en vennootschappelijke goedkeuringsrechten. De aandeelhouder verzocht om een voorlopig getuigenverhoor en overwoog ondertussen een uittredingsvordering of een enquêteprocedure.
Op 28 augustus 2026 wees de Ondernemingskamer het verzoek af. De voorgestelde bewijsthema’s waren onvoldoende afgebakend en de aandeelhouder had niet aangetoond voldoende belang te hebben bij meer informatie voor het genoemde doel. Ook een late poging om een enquêteverzoek en onmiddellijke voorzieningen toe te voegen, slaagde niet. De andere partijen moesten voldoende tijd krijgen om zich daarop voor te bereiden.
De beschikking ging over voorlopige bewijsverkrijging. De zakelijke waarde ervan ligt in wat het geschil zichtbaar maakte: gedetailleerde aandeelhoudersrechten werken alleen als de vennootschap kan aantonen hoe zij in de dagelijkse praktijk zijn toegepast.
Bewijs volgt de bedrijfsvoering
Sinds 1 januari 2025 kunnen partijen binnen het Nederlandse burgerlijk procesrecht verschillende vormen van voorlopige bewijsverkrijging combineren. Getuigenbewijs, deskundigenbewijs en toegang tot informatie kunnen onderdeel zijn van dezelfde route, met inbegrip van toegang tot digitale stukken.
Voor een directeur-grootaandeelhouder is vooral de minder technische les van belang. Een groot archief geeft niet automatisch een helder beeld van de manier waarop een vennootschap heeft gehandeld. Vijfhonderd e-mails kunnen veel activiteit laten zien en toch de wezenlijke vragen onbeantwoord laten. Wie was bevoegd? Welke informatie heeft het bestuur meegewogen? Is een tegenstrijdig belang gemeld? Hebben de aandeelhouders de vereiste toestemming gegeven?
De zaak maakt van die vragen alledaags bedrijfsmateriaal. Een consultancyovereenkomst bevatte een jaarlijkse managementvergoeding van €250.000 exclusief btw en gold drie jaar vanaf 23 maart 2022. Na die termijn handelden de partijen alsof de overeenkomst nog steeds van kracht was. Voor verlenging was de instemming van alle aandeelhouders vereist.
De beschikking vermeldt ook een jaarlijkse reisvergoeding van €300.000, die tot januari 2026 zonder specificatie werd betaald. Deze details laten zien waarom een betaling meer wordt dan een boeking in het grootboek zodra de belangen van aandeelhouders uiteenlopen. Aan die betaling hangen een contractsbepaling, een zakelijk doel, een goedkeuringsroute, een factuurgrondslag en mogelijk een tegenstrijdig belang.
Als die elementen van elkaar losraken, kunnen de accountant, het bestuur en de aandeelhouders ieder een andere versie van dezelfde transactie hebben.
Vertrouwelijkheid vraagt om een route
De voorgenomen verkoop veroorzaakte nog een herkenbare botsing. De aandeelhouder had informatie nodig voor mogelijke kopers. De vennootschap wilde commercieel gevoelige contracten beschermen en verlangde dat zij partij zou worden bij de geheimhoudingsovereenkomsten met kopers, met passende boetebedingen.
Beide belangen horen thuis in een serieus verkoopproces. Een investeerder heeft voldoende informatie nodig om een uitstap te beoordelen. Een onderneming moet franchiseovereenkomsten, klantvoorwaarden, prijzen en strategische contracten beschermen. De praktische oplossing is een ordelijk proces dat wordt ingericht voordat de standpunten verharden.
Een uitstapregeling werkt het best als bedrijfsproces, niet als noodonderhandeling. Iemand coördineert de informatieverstrekking. De vennootschap bepaalt voor welke stukken beperkte toegang geldt. Potentiële kopers worden gescreend. Geheimhoudingsvoorwaarden worden overeengekomen. Toegangsrechten voor de dataroom worden vastgelegd.
Informatierechten en geheimhoudingsplichten moeten samen kunnen functioneren. Als zij elkaar pas tijdens een geschil ontmoeten, komen zij meestal als tegenstanders binnen.
Hier bewijst toezicht zijn waarde. Onafhankelijkheid blijkt uit de vragen die worden gesteld, de belangenconflicten die worden vastgelegd, de stukken die worden beoordeeld, de afwijkende standpunten die worden genoteerd en de vervolgacties die worden uitgevoerd. Notulen die alleen de aanwezigen en een besluit vermelden, bewaren de uitkomst maar verliezen vaak de redenering die deze later geloofwaardig maakt.
De kleinere bv is niet veiliger
Een kleine Nederlandse vennootschap lijkt misschien ver verwijderd van een investering van €63 miljoen. Haar kwetsbaarheid kan juist directer zijn. Eén bestuurder kan een contract uitonderhandelen, de factuur goedkeuren en de betaling aan de andere aandeelhouders uitleggen. Een managementovereenkomst kan na afloop doorlopen omdat iedereen aanneemt dat dit de bedoeling is. Belangrijke besluiten kunnen alleen terug te vinden zijn in WhatsApp-berichten en persoonlijke mailboxen.
De Nederlandse zakencultuur hecht aan directheid, korte lijnen en praktische besluiten. Die eigenschappen helpen een onderneming vooruit. Informaliteit houdt op efficiënt te zijn zodra het eigendom verandert of de prestaties tegenvallen. De onderneming moet dan de bevoegdheden van gisteren reconstrueren, terwijl zij de klanten en liquiditeit van vandaag beschermt.
Een zinvolle beoordeling begint met samenhangende stukken: de statuten, aandeelhoudersovereenkomsten, lopende contracten, besluitvormingsnotulen en het grootboek. Betalingen aan verbonden partijen verdienen bijzondere aandacht. De contractduur, goedkeuring, factuurspecificatie, commerciële reden en boekhoudkundige verwerking moeten hetzelfde verhaal vertellen.
Voor prognoses geldt dezelfde discipline. Wanneer aannames veranderen, moeten de bespreking door het bestuur, de reactie op het risico en de commerciële beslissing zichtbaar zijn zolang de herinneringen nog vers zijn.
Ga terug naar die eerste vergadering. De aandeelhouder wil nog steeds vertrekken. De oprichter wil de onderneming nog steeds beschermen. Finance heeft nog steeds facturen te betalen. Goede governance neemt het meningsverschil niet weg. Zij kan wel voorkomen dat onzekerheid er de regie over krijgt.
Dat is de moeilijkere les van de Ondernemingskamer. Rechters stellen precieze vragen over bewijs. Ondernemingen bouwen het vermogen om daarop te antwoorden veel eerder op, één goed vastgelegd besluit per keer.
Als eigendom, bevoegdheden of informatierechten onder druk staan, kan ik helpen om vastlegging, goedkeuringen en het uitstapproces op elkaar af te stemmen.
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Paolo Maria Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel te vormen. AI is alleen gebruikt als schrijfhulp. De uiteindelijke Nederlandse tekst is persoonlijk beoordeeld, bewerkt en goedgekeurd door Paolo Maria Pavan vóór publicatie.
Bronnen
- Gerechtshof Amsterdam 28 augustus 2026, ECLI:NL:GHAMS:2026:2422
- Rechtspraak - The submitted Enterprise Chamber proceeding
- Rijksoverheid - Current preliminary-evidence framework
- Rechtspraak - Article 196 Rv and the current threshold for preliminary evidence
- Wettenbank - Exit claims after the 2025 reform of the shareholder-dispute regime
- Rijksoverheid - Inquiry procedure and access to the Enterprise Chamber
- Wettenbank
