Een dga bereidt een herfinanciering voor. De waardering is lastig, de prognose optimistisch en de bank wil vrijdag ondertekende jaarrekeningen zien. Het management ziet nog een technisch losseindje. Het controleteam ziet bewijs dat nader onderzoek vraagt. Niemand wil de transactie vertragen.
Daar wordt controleverantwoordelijkheid concreet. De druk loopt op in de uren voor de handtekening, wanneer iemand een aanname moet bevragen, om een aanvullend document moet vragen of een onopgelost punt moet escaleren.
In april lichtte de AFM toe dat de Wijzigingswet Accountancysector verduidelijkt dat de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van wettelijke controles ook bij de controlefirma kan liggen, via het kwaliteitsmanagementsysteem. Het parlement heeft de wet aangenomen, maar de datum van inwerkingtreding staat nog niet vast. De AFM verwacht dat de invoering toewerkt naar 1 januari 2027.
De richting is voor de dagelijkse praktijk duidelijk genoeg. De verantwoordelijkheid houdt niet meer automatisch op bij de handtekening van de partner. Die handtekening doet er nog steeds toe. Maar ook de bezetting, de kritische vragen, het overleg, de beoordeling en de escalatie die eraan voorafgaan.
De handtekening is slechts het zichtbare randje
When a difficult judgment becomes a dispute, the polished annual report rarely settles much. Attention travels backwards through the work. What did the engagement cover? Which information was available? Who challenged the assumptions? Was conflicting evidence followed up? Did somebody warn management, and what happened after that?
Dutch case law shows how practical these questions become. In ECLI:NL:GHARL:2026:3095, the Arnhem-Leeuwarden Court of Appeal applied the standard of care expected from a reasonably competent and reasonably acting professional colleague. The case concerned subsidy advice rather than a statutory audit. Its working logic is familiar: scope, professional care, warning, causation and loss shape the outcome.
Daarom moet een dossier meer bevatten dan alleen de eindconclusie. Een beslissing zonder motivering kan jaren later kwetsbaar ogen. Een verstandig telefoongesprek dat niet is vastgelegd, biedt weinig houvast wanneer herinneringen uiteenlopen en het geld al verloren is.
Een beoordeling kan aan de regels voldoen en toch de zwakke plek missen
De AFM gaf dit punt op 9 juli 2026 scherper vorm. Zes onderzochte accountantsorganisaties die wettelijke controles uitvoeren bij organisaties van openbaar belang hadden interne kwaliteitsbeoordelingen uitgevoerd volgens de wettelijke eisen. De toezichthouder wilde desondanks meer onvoorspelbaarheid en representativiteit bij de selectie van afgeronde controledossiers.
Dat onderscheid doet ertoe. Een beoordelingsprogramma kan aan de basisregels voldoen en toch steeds kijken op de plekken waar iedereen dat verwacht. Als teams weten welke opdrachten waarschijnlijk worden geselecteerd, of beoordelaars zich vooral richten op grote en zichtbare risico’s, kunnen stillere tekortkomingen buiten beeld blijven.
Kleine accountantskantoren kennen hun eigen variant van die druk. Een partner die dicht op de organisatie zit, kan iedere klant en medewerker goed kennen. Dat is waardevol. Het kan onafhankelijke tegenspraak ook moeilijker maken wanneer dezelfde vertrouwde mensen al jaren samenwerken.
De gewone vaste klant krijgt dan mogelijk minder kritische aandacht dan de zichtbaar ingewikkelde opdracht. Een goede beoordeling is de beoordeling die iets ongemakkelijks aan het licht brengt voordat een klant, financier, toezichthouder of rechter dat later doet.
Persoonlijke aansprakelijkheid hangt van meer af dan van een titel
Het woord partner heeft verschillende juridische betekenissen. De rechtsvorm, de contractspartij, de opdrachtvoorwaarden, de feitelijke rol en de grondslag van een vordering bepalen samen iemands positie.
Een uitspraak uit 2018, ECLI:NL:GHSHE:2018:472, laat zien waarom de structuur ertoe doet. Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch behandelde werkzaamheden die via een maatschap waren verricht. Het hof oordeelde dat een maatschap geen rechtspersoonlijkheid heeft en dat artikel 7:407 lid 2 BW iedere maat tegenover de cliënt aansprakelijk kan maken voor de volledige verbintenis die uit de opdracht voortvloeit. Die aansprakelijkheid kon na het vertrek uit de maatschap blijven bestaan.
De governance-les reikt verder dan deze specifieke rechtsvorm. De naam op de gevel, de entiteit in de opdrachtbevestiging en de mensen die het werk uitvoeren, zouden één consistent verhaal moeten vertellen. Als dat niet zo is, ontstaat de onzekerheid meestal op het moment dat het dossier al onder druk staat.
De kosten beginnen voordat de schade is vastgesteld. Partnertijd verdwijnt in reconstructies, overleg met de verzekeraar en juridische bijstand. Klantwerk loopt vertraging op. Dossiers moeten worden veiliggesteld en toegelicht. Een professioneel geschil kan al lang vóór de rechter uitspraak doet een probleem met liquiditeit en capaciteit worden.
Wat de dga vroeg kan zien
Terug naar de bijeenkomst over de herfinanciering. De oprichter kan het volledige kwaliteitssysteem van het accountantskantoor niet beoordelen. Sommige signalen zijn wel zichtbaar. Moeilijke vragen moeten vóór de einddeadline op tafel komen. Verzoeken om bewijs moeten duidelijk aansluiten op materiële oordelen. Onopgeloste punten moeten een eigenaar, een escalatieroute en een vastgelegde conclusie hebben.
Diezelfde discipline hoort binnen de onderneming thuis. Een goedkeurende controleverklaring vervangt de eigen beheersingsmaatregelen van het management niet. Prognoses moeten nog steeds worden onderbouwd. Waarderingen hebben aannames nodig. Transacties met verbonden partijen vragen om duidelijkheid. Belangrijke beslissingen mogen niet afhangen van één privé-inbox of iemands herinnering aan een telefoongesprek.
Een nuttige governancecontrole hoeft niet ingewikkeld te zijn. Lees de opdrachtbevestiging als onderdeel van de werkrelatie en niet als papier voor in de la. Let erop wie contractspartij is, wat binnen de reikwijdte valt, hoe zorgen worden gemeld en wat er gebeurt wanneer het bewijs onvoldoende blijft.
Voor accountantsorganisaties kan een incidentele beoordeling van een gewone afgeronde opdracht meer opleveren dan opnieuw onderzoek doen naar het voor de hand liggende top-risico. Controlegeschillen ogen dramatisch wanneer met naam genoemde partners in beeld komen. Het begin is meestal stiller: een deadline, een aanname, een onbeantwoorde vraag of een beoordeling die ergens anders keek.
Verantwoordelijkheid is makkelijker aan te wijzen wanneer die momenten tijdens het werk zijn bevraagd en vastgelegd. Dat is professionele zorgvuldigheid die zichtbaar is gemaakt.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Paolo Maria Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Paolo Maria Pavan voor publicatie.
