Op een ochtend in juli dringt het vestigingsklimaat zich bij een klein Nederlands bedrijf aan als een stroomvraagstuk. Een ondernemer heeft een offerte openstaan, de verhuurder kan geen extra capaciteit toezeggen, een klant wil later een machine bestellen en de bank vraagt wanneer de vergunning rond is. Op papier ziet het project er nog steeds goed uit. De planning niet.
CBS says GDP Volgens het CBS groeide het bbp in het eerste kwartaal van 2026 met 0,2 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal en met 1,4 procent op jaarbasis. DNB rekent voor 2026 op 0,8 procent groei. Dat is een bodem, geen sprint. Bij een klein bedrijf kan één vertraagde handtekening nog altijd bepalen of een maand eindigt met een order of met getreuzel.
Wat Nederland nog altijd verkoopt
In februari meldde de Rijksoverheid dat het Invest in Holland-netwerk in 2025 180 buitenlandse investeringsprojecten heeft ondersteund. R&D was met 30 procent, oftewel 53 projecten, de grootste categorie. Dat wijst op een land dat nog altijd aantrekkelijk is voor activiteiten die kennis vereisen, niet alleen een postbus. De NFIA ondersteunt bedrijven investment projects in 2025. R&D was the largest category at 30 percent, or 53 projects. That points to a country still attractive for work that needs knowledge, not just a mailbox. NFIA supports firms that want to establish or expand here, and says it does not support letterbox companies or paper structures.
In dezelfde kabinetsmededeling worden schaarse ruimte, krapte op de arbeidsmarkt en beperkte netcapaciteit als knelpunten genoemd. Een serieus project heeft vierkante meters, mensen, stroom en vergunningen nodig. Reputatie opent de deur. Uitvoering houdt hem open.
De Monitor Ondernemingsklimaat 2025 gaf het ondernemingsklimaat een 6,1, iets hoger dan in 2024. Dat cijfer klinkt geruststellend. De uitwerking is dat niet. Voorspelbaarheid van beleid, politieke stabiliteit, personeelstekorten, energieschaarste en regeldruk bleven zwakke plekken. Ongeveer een vijfde van de bedrijven overwoog activiteiten deels of volledig naar het buitenland te verplaatsen.
Waar vertraging in de kas zichtbaar wordt
Zo ziet dat er in de praktijk uit. Een metaalbewerkingsbedrijf bij Eindhoven wekt de belangstelling van een klant met een buitenlandse eigenaar. De inkoper ziet wat in de Nederlandse leverancier, de prijs klopt en de onderdelen passen in het plan van de klant. Dan vraagt het moederbedrijf naar netaansluiting, operators en vergunningen. De order verdwijnt niet. Hij blijft alleen liggen, en wachten kost geld.
Het CBS meldde dat het ondernemersvertrouwen aan het begin van het tweede kwartaal van 2026 uitkwam op -14,8, de grootste daling sinds begin 2022. Alle onderzochte sectoren waren negatief. In hetzelfde kwartaal bleef personeelstekort met 30,1 procent de meest genoemde belemmering, terwijl 19,6 procent onvoldoende vraag noemde. Dat zijn geen abstracte stemmingen. Ze bepalen het aannemen van mensen, het uitbrengen van offertes en de omvang van de volgende investeringsbeslissing.
De cijfers over industriële investeringen zeggen hetzelfde, maar botter. Het CBS meldde op 18 juni dat industriële producenten verwachten in 2026 3 procent minder te investeren dan in 2025. Afgelopen najaar rekenden zij nog op ruim 5 procent meer. De basismetaalindustrie en metaalproductenindustrie verwachten een daling van 19 procent. Voor een kleine toeleverancier betekent dat minder harde orders, meer vrijblijvende offertes en onderhoudswerk dat later komt.
Omzet kan de verkeerde regel in de gaten zetten. Volgens het CBS lag de industriële omzet in het eerste kwartaal van 2026 2,3 procent hoger dan een jaar eerder: de buitenlandse omzet steeg met 4,0 procent, de binnenlandse daalde met 0,5 procent. In april lag de productie in de industrie 4,7 procent hoger op jaarbasis; de machine-industrie groeide sterk, terwijl de chemische industrie 4,1 procent kromp. Achter één sectorkop kunnen prijsbewegingen, vroeg geplaatste orders of buitenlandse vraag schuilgaan. De marge is een andere kwestie.
Daar bewijst de administratie haar waarde. Ik zou prijs, volume, geografische spreiding van klanten en betaalgedrag uit elkaar trekken voordat ik een goede omzetmaand lees als een vrijbrief om uit te breiden. Een hogere omzet betaalt geen uitbreiding van de productielijn als de debiteuren later betalen.
Het elektriciteitsnet bepaalt de agenda
Het elektriciteitsnet maakt van die discipline een planningsvraagstuk. De ACM heeft de tarieven voor 2026 vastgesteld voor regionale netbeheerders en TenneT. Huishoudens en bedrijven met een regionale gas- en elektriciteitsaansluiting betalen gemiddeld 3,38 procent meer voor transport. De ACM verwacht bovendien verdere stijgingen, omdat netbeheerders fors moeten investeren. Netcongestie kan er nog altijd toe leiden dat scholen, woningbouwprojecten en bedrijven niet kunnen aansluiten of uitbreiden.
Naast het net is stikstof een tweede kwestie van timing. Op 26 juni presenteerde de Rijksoverheid een pakket om de vergunningverlening weer op gang te brengen en ruimte te creëren voor landbouw, natuur en bouw. Het pakket bevat €2,2 miljard voor natuurherstel en natuurbeheer, waarvan €250 miljoen is gereserveerd voor stikstofmaatregelen in industrie en mobiliteit. Dat is beweging, maar een beleidspakket moet voor een locatie, een contract en een financier nog altijd worden vertaald in een bruikbare planning.
De arbeidsmarkt blijft krap genoeg om ertoe te doen. Aan het eind van het eerste kwartaal telde het CBS 378.000 vacatures, 91 vacatures per 100 werklozen en een werkloosheid van 4,0 procent. Van een landelijke verhouding wordt geen onderdeel gelast en geen technische specificatie geschreven. Het Eindhovense metaalbewerkingsbedrijf kan de klant alsnog binnenhalen en toch de leverdatum missen als die tweede operator niet te vinden is.
Fiscale regelingen en steun vervangen geen capaciteit
Fiscaliteit bepaalt niet het hele vestigingsklimaat, maar beïnvloedt wel de timing. De Belastingdienst meldt dat de vennootschapsbelasting in 2026 19,0 procent blijft tot €200.000 belastbare winst en daarboven 25,8 procent bedraagt. De kleinschaligheidsinvesteringsaftrek geldt bij een investeringsbedrag tussen €2.901 en €398.236. Die bedragen bieden een kader, geen geld op de rekening.
Er is steun voor bedrijven die ook werkelijk kunnen uitvoeren. Bijna 19.000 ondernemingen maakten in 2025 gebruik van de WBSO; 97 procent daarvan was mkb. Het budget voor 2026 stijgt naar €1,8 miljard. De voorgenomen verhoging van het Deep Tech Fonds voegt €360 miljoen toe en brengt het fonds, als het parlement instemt met de EZK-bijdrage, op €610 miljoen. Dat ondersteunt fotonica, halfgeleiders, AI, kwantumtechnologie en nanotechnologie.
De praktische reactie is niet stilvallen. Het is investeringsplannen eerlijker maken. Een ondernemer kan ieder project langs zeven vragen leggen: klantvraag, marge, stroom, pand, vergunningen, mensen en financiering. De aannames moeten zichtbaar zijn. Net als de afhankelijkheden van verhuurder, gemeente, netbeheerder, financier, fiscale positie of buitenlands moederbedrijf.
Nederland heeft nog altijd kapitaal, kennis en serieuze projecten. De druk zit op de omzetting. Kan een idee uitgroeien tot een getekend contract, vervolgens tot een locatie met stroom, daarna tot een bemande productie en uiteindelijk tot een factuur die op tijd wordt betaald? Daarover gaat het vestigingsklimaat in de praktijk. Voor kleine bedrijven begint het antwoord morgenochtend, in het orderboek, de liquiditeitsprognose en de toezeggingen die zij durven te doen.
Wilt u toetsen of uw investeringsplan realistisch, financierbaar en bestand tegen vertraging is?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
Bronnen
- Aantrekkingskracht Nederlands investeringsklimaat wordt minder
- Rijksoverheid - Official foreign investment policy and 2025 project mix
- Rijksoverheid - NFIA mandate and selection logic
- Rijksoverheid - Business climate monitor
- CBS - Current macro economy
- DNB - DNB spring forecast and investment pressure
- CBS - Business confidence
- CBS - Operational barriers reported by companies
