Een oprichter kan eraan toe zijn waarde aaneen kind over te dragen, zonder al afscheid te willen nemen van het roer. In veel Nederlandse familiebedrijven is dat precies de aantrekkingskracht van een STAK, de stichting administratiekantoor. De stichting houdt de aandelen. Het kind krijgt certificaten. De onderneming draait door.
In een uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam van 28 mei 2026, ECLI:NL:GHAMS:2026:1492, stond die constructie onder druk van de overdrachtsbelasting. Een vader had aandelen in een bv ondergebracht bij een STAK. De STAK gaf certificaten uit. De bv exploiteerde via dochtermaatschappijen vastgoed. Op 26 januari 2017 schonk de vader alle certificaten aan zijn kind.
De aangifte volgde op 20 februari 2017. De zaak draaide om een fictieve verkrijging van onroerende zaken op grond van artikel 4 WBR en om de bedrijfsopvolgingsvrijstelling van artikel 15, lid 1, onderdeel b, WBR. De inspecteur legde later een naheffingsaanslag op van miljoenen, met aanzienlijke belastingrente. Het hof bevestigde de lagere uitkomst.
Daar zit de zakelijke spanning. Een familie kan denken dat zij slechts papier binnen een concern verschuift. De overdrachtsbelasting kan een veel groter object zien.
Waar de belasting begint
Artikel 4 WBR behandelt bepaalde belangen in vastgoedrijke lichamen als een fictieve verkrijging van onroerende zaken. In gewoon Nederlands: een aandeel of certificaat kan tot overdrachtsbelasting leiden, ook als er geen gebouw van eigenaar wisselt en geen huurder een nieuwe verhuurder ziet.
Artikel 15, lid 1, onderdeel b, WBR kent onder voorwaarden een vrijstelling voor bedrijfsopvolging binnen de familie. Die geldt voor bepaalde familieleden die ondernemingsvermogen van een ondernemer verkrijgen, als de gehele onderneming bij de verkrijger of verkrijgers wordt voortgezet, eventueel gefaseerd.
Die woorden doen ertoe. Ze roepen vragen op over wie overdraagt, wie verkrijgt, wat tot de onderneming behoort en of de onderneming wordt voortgezet. In de uitspraak van het Amsterdamse hof dreef de bv een materiële onderneming. Dat stond niet ter discussie.
De informatie van de Belastingdienst maakt ook de financiële kant duidelijk. Bedrijfspanden en aandelen in een bv of nv waarvan de bezittingen grotendeels uit vastgoed bestaan, kunnen overdrachtsbelasting oproepen. In 2026 bedraagt het tarief voor niet-woningen 10,4 procent. Ook de economische eigendom van echte of fictieve onroerende zaken moet binnen twee weken worden gemeld.
Een kleine familieonderneming kan aan de keukentafel volkomen overzichtelijk lijken en toch een grote fiscale blootstelling hebben. Medewerkers komen maandag gewoon binnen. Facturen gaan de deur uit. De bank ziet hetzelfde gebouw. Maar één verkeerde aanname over certificaten kan het dossier van bedrijfsopvolging naar overdrachtsbelasting trekken.
Zeggenschap is het lastige punt
Een STAK is nuttig omdat zij zeggenschap en economische waarde uit elkaar haalt. Precies daarom kijkt het fiscale beleid er scherp naar. De stichting houdt de juridische aandelen en het stemrecht. De certificaathouder heeft doorgaans het economische belang.
Voor goed familiebeleid kan die scheiding nodig zijn. Voor de overdrachtsbelasting is zij vaak juist een probleem.
Het Besluit Ondernemingsfaciliteiten, dat sinds 1 juli 2025 geldt, is streng. Het bepaalt dat de vrijstelling kan gelden bij overdracht binnen de familie van aandelen in een onroerendezaaklichaam waarin een materiële onderneming wordt gedreven. Het bepaalt ook dat de volledige zeggenschap moet overgaan door de verkrijging van alle aandelen, al dan niet gefaseerd.
Voor certificaten in zo’n vastgoedrijk lichaam zegt het beleid dat de vrijstelling niet geldt. Certificaten verplaatsen het economische belang, maar niet de zeggenschap. Voor bepaalde certificeringssituaties bestaan afzonderlijke goedkeuringen, maar dat is geen algemene geruststelling.
De uitspraak van het Amsterdamse hof ligt precies op die breuklijn. Economisch belang, voortzetting van de onderneming en formele zeggenschap lopen niet altijd gelijk op. Dat is voldoende reden om het dossier vóór ondertekening bij de notaris nog eens rustig door te nemen.
De Hoge Raad trok op 10 april 2026 in ECLI:NL:HR:2026:568 nog een grens. De doorkijkarresten brengen geen algemene fiscale transparantie voor de overdrachtsbelasting. Zij gaan over het verkregen object, bijvoorbeeld aandelen in een onroerendezaaklichaam in plaats van rechtstreeks vastgoed. Zij bieden geen vrijbrief om iedere betrokkene en iedere stap fiscaal door te kijken.
Dat is van belang omdat een vlot beroep op de economische werkelijkheid een dossier eenvoudiger kan laten lijken dan het is. De gekozen juridische route moet het ondernemingsverhaal nog steeds kunnen dragen.
Bedrijfsopvolging verloopt in stappen
Bedrijfsopvolging binnen een familie gebeurt zelden in één rechte beweging. Een oprichter kan eerst aandelen certificeren, daarna certificaten schenken, vervolgens bestuursbevoegdheden aanpassen, herfinancieren en ten slotte activa of belangen in een andere bv onderbrengen. Elke stap kan op zichzelf logisch zijn. Samen vormen ze het fiscale en bestuurlijke dossier.
Een standpunt van een kennisgroep van de Belastingdienst uit januari 2026 laat zien hoe belangrijk de volgorde is. Het kind moet de gehele onderneming voortzetten. Een gefaseerde overdracht kan voorwaardelijk zijn vrijgesteld als er een concreet overnameplan ligt. Een tussentijdse inbreng in een bv vóór afronding kan in dat feitencomplex leiden tot intrekking van de eerdere vrijstelling voor het desbetreffende deel.
Dat standpunt gaat niet over de STAK-certificaten in deze zaak. De praktische les blijft wel dezelfde. De volgorde van ondertekening, notulen, schenkingen, inbreng, aangiften en herstructureringen kan net zo belangrijk zijn als de bedoeling van de familie.
Ook taal kan een valkuil zijn. Families praten vaak over de BOR alsof één regeling iedere bedrijfsopvolging afdekt. Dat is niet zo. De bedrijfsopvolgingsregeling in de erf- en schenkbelasting staat los van de vrijstelling voor de overdrachtsbelasting in de WBR. De ene regeling kan de andere niet stilletjes vervangen.
Terug aan de keukentafel verandert dat onderscheid het gesprek. De dochter kan economische waarde ontvangen. De vader kan de STAK nog steeds beïnvloeden. De onderneming kan vanuit hetzelfde pand blijven werken. De financier kan later om een duidelijker eigendomsbeeld vragen. Dat is niet automatisch fout. Het moet wel één samenhangend verhaal opleveren.
Het dossier wordt een gesprek over liquiditeit
Daarom oogt bedrijfsopvolging via een STAK eerder als een vraagstuk van zeggenschap dan als een fiscaal memo. De nuttige vraag is wat vier lezers in het dossier moeten kunnen begrijpen: de opvolger, de notaris, de inspecteur en de bank.
DNB meldde in mei 2026 dat Nederlandse banken per maart voor €340 miljard aan het bedrijfsleven hadden uitgeleend; iets minder dan de helft daarvan ging naar het mkb. DNB merkte ook op dat mkb-bedrijven vaak iets hogere rentes betalen, onder meer door kleinere leningen en informatieverschillen bij de risicobeoordeling. Een betwiste positie over de overdrachtsbelasting kan precies zo’n informatieverschil worden.
CBS plaatst die druk in een breder perspectief. Aan het begin van het tweede kwartaal van 2026 was het ondernemersvertrouwen gedaald naar -14,8. Personeelstekort was het belangrijkste obstakel voor 30,1 procent van de bedrijven, onvoldoende vraag voor 19,6 procent en financiële beperkingen voor 10,9 procent. CBS meldde daarnaast een hogere omzet van juridische dienstverleners en hogere notaristarieven in het eerste kwartaal van 2026.
Een zorgvuldig plan is niet goedkoop. Te laat repareren is vaak duurder.
De praktische toets is eenvoudig, ook al is de wet dat niet. Kan de familie uitleggen wat er is verschoven, waarom dat gebeurde, wie de zeggenschap heeft, waar de economische waarde zit, hoe de onderneming wordt voortgezet en welke liquiditeit op het spel staat als de vrijstelling wordt aangevochten?
Als dat verhaal vóór de akte helder is, kan de STAK de bedrijfsopvolging dienen in plaats van vertroebelen. Komt het verhaal pas boven tafel nadat er vragen zijn gesteld, dan heeft de familie meer dan een fiscaal probleem. Dan is er een governanceprobleem met een belastingtarief eraan vast.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
