Een ondernemer kan veertig jaar aan een bedrijf bouwen en toch de lastigste rekening nalaten aan mensen die nooit een inkooporder hebben ondertekend. Ik heb die stilte aan familietafels meegemaakt. Het bedrijf oogt gezond, het huis heeft waarde , de aandelen lijken indrukwekkend en na een overlijden is de eerste vraag pijnlijk eenvoudig: waar komt het geld vandaan?
Het beeld voor 2026 is interessanter dan een kop over tarieven. Het gaat om vrijstellingen, tarieven die afhangen van de familierelatie, de aangiftetermijn, schenkingen kort voor het overlijden, de behandeling van biologische kinderen en de geactualiseerde standpunten van de Belastingdienst over de Successiewet.
De tarieventabel is pas het begin
De cijfers van de Belastingdienst voor 2026 laten zien hoeveel de familierelatie al uitmaakt. Een partner heeft een vrijstelling van €828.035. Voor een kind, pleegkind, stiefkind of kleinkind geldt een vrijstelling van €26.230. Andere erfgenamen , zoals een broer, zus of vriend, hebben een vrijstelling van €2.769.
Na de vrijstelling volgt de tarieventabel. De grens ligt in 2026 bij €158.669. Partners en kinderen betalen tot die grens 10 procent en daarboven 20 procent. Kleinkinderen en verdere afstammelingen betalen 18 procent en 36 procent. Voor andere erfgenamen gelden tarieven van 30 procent en 40 procent.
Op papier zijn die cijfers overzichtelijk. De werkelijkheid van een bedrijf is dat niet. Neem een klein installatiebedrijf in Brabant. De oprichter bezit de aandelen in de BV, het bedrijfspand, een verhuurd appartement erboven en een rekening-courantvordering op de onderneming. Eén kind werkt in het bedrijf. Het andere heeft er geen rol. De partner heeft inkomenszekerheid nodig.
Op papier kan de familie vermogend lijken. In liquiditeit kan het tegenvallen. Daar houdt erfbelasting op een tabel te zijn en begint zij zich als een balanspost te gedragen.
De ruimere termijn is een venster voor controle
Bij overlijdens op of na 1 januari 2026 hebben erfgenamen 20 maanden de tijd om aangifte erfbelasting te doen. Belastingrente begint pas na die 20 maanden te lopen als geen volledige aangifte is ingediend. Dat geeft meer ruimte bij nalatenschappen met aandelen, vastgoed, leningen of vorderingen binnen de familie.
Ik zou die periode niet als vrije tijd beschouwen. Het is een venster voor controle. Erfgenamen moeten nog steeds de bezittingen in kaart brengen, waarderingen verzamelen, eigendom controleren, schenkingen reconstrueren, met de notaris en adviseur overleggen en bepalen hoe de belasting wordt betaald.
Ook de regeling voor schenkingen kort voor het overlijden verandert bij overlijdens op of na 1 januari 2026. Schenkingen in de laatste 180 dagen worden als onderdeel van de erfenis behandeld. Voor die schenkingen is geen afzonderlijke aangifte schenkbelasting meer nodig.
Dat maakt de route eenvoudiger, maar het dossier verdwijnt niet. Er is geld verplaatst. Er zijn bezittingen overgedragen. De stukken moeten nog steeds verklaren wanneer dat gebeurde, aan wie en waarom. In het Brabantse voorbeeld kan het gaan om hulp bij huisvesting voor het ene kind, een familielening aan het andere of een aandelenoverdracht tijdens ziekte.
De BOR is een faciliteit met voorwaarden
Voor ondernemers staat de bedrijfsopvolgingsregeling, de BOR, vaak centraal. Volgens de uitleg van de Belastingdienst kan de BOR de erf- of schenkbelasting verminderen of volledig voorkomen als een actieve, voortgezette onderneming wordt geërfd of geschonken. Beleggingen vallen niet onder de BOR.
De voorwaarden zijn bepalend. Bij een erfenis moet de vorige eigenaar de onderneming minstens één jaar hebben gehad. Bij een schenking moet de verkrijger ten minste 21 jaar zijn en moet de vorige eigenaar de onderneming vijf jaar hebben gehad. Voor verkrijgingen vanaf 1 januari 2025 geldt een voortzettingsperiode van drie jaar.
Losse opmerkingen over beschermde familiebedrijven zijn daarom riskant. Een BV is geen magische fiscale schuilplaats. Het gaat erom wat de onderneming feitelijk doet, welke bezittingen zij houdt, wie waarvan eigenaar was en of het bedrijf wordt voortgezet op een manier die de regels erkennen.
Het CPB heeft die kwestie al onder druk gezet. In zijn evaluatie uit 2022 concludeerde het CPB dat de vrijstelling van de BOR in veel gevallen niet doelmatig was. Ook meldde het dat bij ongeveer driekwart van de overdrachten bij de overdrager, schenker of verkrijger voldoende vrij beschikbare financiële middelen aanwezig waren om de belasting rechtstreeks te betalen.
De Kennisgroepen van de Belastingdienst actualiseerden op 6 juli 2026 verschillende standpunten over de Successiewet vanwege wetswijzigingen uit 2025 en 2026, waaronder standpunten over de BOR. Voor een familie kunnen die standpunten beslissend zijn bij de specifieke aandelen, vordering, woning, lening of voortzettingssituatie die voorligt.
Vastgoed kan waardevol zijn en toch weinig liquiditeit opleveren
De vermogenscijfers van het CBS helpen de achtergrond te begrijpen. In voorlopige cijfers over 2024, gepubliceerd in 2026, bedroeg het gemiddelde totale vermogen van huiseigenaren €563,8 duizend, tegenover €40,4 duizend voor huurders. Het zijn gemiddelden, geen medianen. De boodschap is desondanks duidelijk: Nederlands vermogen zit vaak in woningen en niet op een vrij opneembare bankrekening.
Bij nalatenschappen leidt dat tot een bekend probleem. Een woning, verhuurd pand of bedrijfspand kan veel waarde vertegenwoordigen zonder het geld op te leveren dat nodig is voor de belasting. Uit de uitleg van de Belastingdienst over verhuurde of verpachte woningen blijkt bovendien dat de waardering niet altijd een eenvoudige kopie van de WOZ-waarde is. In bepaalde gevallen kan de leegwaarderatio een rol spelen. Vanaf 2026 geldt die niet meer in aangewezen niet-marktconforme verhuursituaties tussen gelieerde partijen.
Dan komt box 3 de kamer binnen. Voor voorlopige aanslagen over 2026 gebruikt de Belastingdienst 1,28 procent voor banktegoeden, 6,00 procent voor beleggingen en andere bezittingen en 2,70 procent voor schulden. Het box 3-tarief bedraagt 36 procent. De Belastingdienst vermeldt ook dat erfbelasting een schuld in box 3 kan zijn.
De nalatenschap zit dus niet in één fiscaal hokje. Geërfde spaartegoeden, beleggingen, tweede woningen, verhuurd vastgoed, vorderingen en schulden kunnen allemaal gevolgen hebben voor de volgende aangifte inkomstenbelasting van de erfgenamen.
De praktische toets
Voor de ondernemer in Brabant is niet de vraag of erfbelasting ooit zwaarder kan worden de nuttigste. De vraag is of de nalatenschap morgenochtend te begrijpen is.
Welke bezittingen zijn privé en welke behoren tot de BV? Welk kind krijgt wat? Welke waarden zijn verdedigbaar? Op welke faciliteit wordt gerekend? Welke route naar liquiditeit voorkomt schade aan de onderneming? Een langere aangiftetermijn helpt als de familie die tijd vroeg benut. Voor erfgenamen die pas na vijftien maanden de administratie openen, levert zij weinig op.
Erfbelasting is persoonlijk omdat zij na een verlies komt. Tegelijk is zij technisch, omdat de Belastingdienst verdriet niet kan administreren. De fiscus werkt met familierelaties, waarden, vrijstellingen, voorwaarden en data.
Dat is de nuchtere les van de Nederlandse wijzigingen voor 2026. Ondernemers krijgen meer tijd, maar niet minder verantwoordelijkheid. De tarieventabel ligt open en bloot op tafel. Het echte werk zit erachter: in de nalatenschapsstukken, de waardering, de feiten van de onderneming en het liquiditeitsplan dat de familie misschien nodig heeft voordat zij eraan toe is.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
