Een later fiscaal verlies kan economisch nog behoren tot de jaren vóórdat een BV van eigenaar wisselde.
De aandelen gaan op vrijdag over. De koopsom wordt betaald, de notaris passeert de akte en iedereen richt zich op de zaken van maandag. Toch blijft één bedrag onbeslist: fiscaal staat er nog een actief in de boeken voor een hogere waarde dan het op de overdrachtsdatum werkelijk waard was.
Twee jaar later wordt het actief verkocht en komt het verlies in de aangifte vennootschapsbelasting terecht. Tegen die tijd kunnen de bestuurders zijn vervangen, kan de adviseur uit beeld zijn en kunnen de uitgangspunten van de waardering in een oud transactiedossier liggen. De verwachte invloed op de kasstroom is echter zeer actueel.
Een koper die op belastingverlichting rekende, kan ontdekken dat het verlies niet volgens plan kan worden benut. Dat is de praktische betekenis van het arrest van de Hoge Raad uit september 2026 over artikel 20a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969.
De regeling tegen de handel in verliesvennootschappen kan ook verliezen treffen die pas na een belangenwijziging worden gerealiseerd. Bepalend is of de economische oorzaak ervan al vóór die wijziging bestond.
De balans heeft een geheugen
Artikel 20a kan de voorwaartse verliesverrekening beperken als het uiteindelijke belang in een belastingplichtige vennootschap voor 30 procent of meer wijzigt. De wet bevat uitzonderingen en toetsen die zien op het vermogen en de activiteiten van de vennootschap. Ook kunnen bezittingen direct vóór het ingaan van de beperking worden opgewaardeerd tot hun waarde in het economische verkeer.
De recente zaak betrof een vennootschap met dertien verhuurde kantoren en een bedrijfsgebouw. Derden verkregen de aandelen op 23 december 2015. Op dat moment hadden ten minste drie panden al een lagere economische waarde dan hun fiscale boekwaarde.
In 2017 droeg de vennootschap die drie panden over. Hun gezamenlijke fiscale boekwaarde bedroeg € 17,13 miljoen, tegenover een overdrachtsprijs van € 12,84 miljoen. Na de vrijval van gereserveerde kosten gaf de vennootschap een fiscaal verlies van € 4.296.591 aan.
In ECLI:NL:HR:2026:1431 bevestigde de Hoge Raad het uitgangspunt. Artikel 20a kan een later verantwoord verlies beperken wanneer de feiten en omstandigheden die eraan ten grondslag liggen van vóór de belangenwijziging dateren. De fiscale boeking vond plaats in 2017. De waardedaling was in 2015 al aanwezig.
Wie met Nederlandse vennootschapsadministraties werkt, herkent het onderscheid. Fiscale verwerking, commerciële verslaggeving en economische werkelijkheid vallen niet altijd in hetzelfde jaar. Het grootboek legt het toegestane verwerkingsmoment vast. Economisch kan de onderneming het verlies veel eerder hebben geleden.
De prijs hangt af van bruikbare verliesverrekening
In een transactie wordt een fiscaal verlies soms behandeld als een tegoedbon met een vaste contante waarde. Dat is het niet. De waarde hangt af van toekomstige winst, de toepasselijke wetgeving, de aandeelhoudershistorie, de activiteiten en de voorwaarden waaraan de vennootschap moet voldoen.
Voor een kleinere koper kan het verschil aanzienlijk zijn. In het overnamemodel kan zijn aangenomen dat een latent vastgoedverlies de vennootschapsbelasting in winstgevende jaren verlaagt. Als artikel 20a die verrekening beperkt, vallen de belastingbetalingen hoger uit dan begroot. Dan blijft minder geld over voor aflossingen, onderhoud, personeel of dividend.
Voor de verkoper speelt hetzelfde vraagstuk aan de andere kant. Een fiscale positie die de koper niet kan benutten, hoort niet ongemerkt een hogere koopprijs te dragen. Het punt kan ook doorwerken in garanties, verstrekte informatie en de manier waarop partijen de fiscale activa van de vennootschap omschrijven.
Hier wordt fiscaliteit ook een governancevraagstuk. Welke waarde zit in de prijs van vandaag, en welke gevolgen voor kasstromen en bestuur ontstaan nadat de voormalige eigenaren zijn vertrokken?
Het vraagstuk reikt verder dan vastgoed. Vergelijkbare waardeverschillen kunnen voorkomen bij machines, vorderingen, software, licenties en andere intellectuele eigendomsrechten. Een product kan klanten verliezen voordat de ontwikkelingskosten fiscaal als afgewaardeerd mogen worden verwerkt. Een gespecialiseerde machine kan in de boeken blijven staan boven een realistische verkoopwaarde.
Het juridische beginsel begint in het belastingrecht. De druk ervan is in de hele transactie voelbaar.
Het groepsbeeld kan de vennootschap aan het zicht onttrekken
Nederlandse groepen sturen liquiditeit, belastingprognoses en rapportages vaak vanuit één geconsolideerd beeld. Dat is begrijpelijk. Het kan echter verhullen welke vennootschap het actief bezit en het risico draagt.
Uit kennisgroepstandpunten van de Belastingdienst volgt dat bepaalde toetsen van artikel 20a binnen een fiscale eenheid moeten worden toegepast alsof die fiscale eenheid niet bestaat. Iedere relevante vennootschap vraagt dus om een afzonderlijke beoordeling. Als de beperking niet van toepassing is, kan verliesverrekening nog steeds op het niveau van de fiscale eenheid plaatsvinden.
Dat onderscheid is voor bescheiden groepen even belangrijk als voor grote concerns. De ene BV kan het bedrijfspand bezitten, een andere het personeel in dienst hebben en een derde financieringsvorderingen aanhouden. In één overnamemodel raken die rollen al snel met elkaar vermengd.
De aard en het gebruik van ieder materieel actief op de datum van de belangenwijziging kunnen de analyse beïnvloeden. Bij vastgoed dat voor verhuur aan derden is bestemd, hecht de Belastingdienst belang aan het beoogde gebruik, ook tijdens herontwikkeling voordat de eerste huurder zijn intrek neemt.
Waarderingen, planningsdocumenten en de tijdlijn van het aandeelhouderschap horen daarom in hetzelfde gesprek thuis. Een pand is niet alleen een getal op een geconsolideerde balans. Het heeft een eigenaar, een bestemming en een geschiedenis.
Bewaar het verhaal van de onderneming
De nuttige reactie is niet méér papier omwille van het papier. Nodig is een ondernemingsverhaal dat samenhangend blijft en wordt vastgelegd zolang de mensen die het kennen nog aanwezig zijn.
Rond een voorgenomen of recente aandelenoverdracht gaat het om de vergelijking tussen materiële fiscale boekwaarden en onderbouwbare economische waarden. Taxaties, begrotingen, bestuursnotulen, financieringscorrespondentie en due-diligencestukken krijgen gewicht wanneer zij dezelfde commerciële werkelijkheid beschrijven.
Binnen een fiscale eenheid moet dat verhaal ook duidelijk maken welke vennootschap ieder actief bezit en iedere activiteit verricht. De groep kan als één geheel rapporteren. Artikel 20a kan de aandacht terugbrengen naar de afzonderlijke BV.
De closing op vrijdag blijft belangrijk, maar is niet altijd het einde van het verhaal. Een aangifte jaren later kan afhangen van wat het bestuur die ochtend over een actief wist en hoe duidelijk het zijn oordeel heeft vastgelegd.
De sterkste fiscale positie is zelden de meest ingewikkelde. Het is de positie waarin prijs, vastlegging, besluitvorming en economische werkelijkheid nog steeds met elkaar overeenstemmen wanneer iemand jaren later de vraag opnieuw stelt.
Spelen bij een aandelenoverdracht latente verliezen mee, breng dan vóór closing de waardering, fiscale analyse en transactiedocumentatie met elkaar in lijn.
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan Geraedts. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel te vormen. AI is alleen gebruikt als schrijfhulp. De uiteindelijke Nederlandse tekst is persoonlijk beoordeeld, bewerkt en goedgekeurd door Linda Pavan Geraedts vóór publicatie.
Bronnen
- HR: beperking verliesverrekening treft ook latente verliezen
- Wettenbank - Article 20a Wet Vpb legal framework
- Parket bij de Hoge Raad - Latent losses in the Article 20a litigation
- Gerechtshof Amsterdam - Lower-court route and the shift from formal to economic loss timing
- Belastingdienst Kennisgroepen - Fiscal unity and entity-level Article 20a testing
- Belastingdienst Kennisgroepen - Investment test and operating group assets
- Belastingdienst Kennisgroepen - Property intended for third-party rental
- Belastingdienst
