Om 16.45 uur krijgt een kleine installateur een e-mail van een leverancier die vertrouwd oogt. De toon is normaal. Het factuurnummer klopt. De rekening meldt dat het bankrekeningnummer na een interne reorganisatie is gewijzigd. Het team wil de dag afsluiten. Eén klik en de factuur is betaald; het project kan door.
Op 30 juni 2026 gaf De Nederlandsche Bank dit kleine tafereel een nationaal kader. DNB meldde dat het aantal frauduleuze transacties bij overboekingen, kaartbetalingen en geldopnames in 2025 met 30 procent was gestegen, tot ongeveer 658.000 gevallen. Het gemelde fraudebedrag nam met 22 procent toe, tot EUR 198 miljoen.
De verhouding lijkt nog altijd klein. Volgens DNB gaat het om 7 frauduleuze betalingen op elke 100.000. Dat zijn ongeveer 1.800 frauduleuze transacties per dag, op een totaal van 27 miljoen betalingen. Het dagelijks gemelde fraudebedrag komt daarmee uit op circa EUR 540.000, tegenover ongeveer EUR 13 miljard aan totale dagelijkse betaalwaarde.
Een klein bedrijf leeft niet in gemiddelden. Eén verkeerde overboeking kan de btw-reserve zijn, een maand huur, de buffer voor de lonen of de bestelling van voorraad.
De betaling kan er keurig uitzien
Het scherpe detail in de cijfers van DNB zit in de definitie. DNB telt betalingen mee die zonder toestemming van de betaler zijn gedaan én betalingen waarbij het slachtoffer is gemanipuleerd om zelf goedkeuring te geven. Die tweede categorie is van belang voor ondernemers, boekhouders, adviseurs en medewerkers die betalingen uitvoeren.
Op het bankafschrift kan een bevoegde gebruiker staan. In de boekhouding kan een betaalde factuur zichtbaar zijn. Het grootboek kan aansluiten op de bankmutatie. Toch kan de beslissing achter de betaling zijn aangetast door een valse instructie, een neptelefoontje van de bank, een gewijzigd IBAN of een betaalverzoek dat betrouwbaar leek.
Europese bankoverschrijvingen lieten in de cijfers van DNB de grootste stijging zien: 55 procent, tot 129.000 frauduleuze gevallen, waarbij ongeveer EUR 148 miljoen gemoeid was. DNB brengt deze fraude in verband met mensen en bedrijven die ertoe worden gebracht zelf betalingen te doen. Het gaat onder meer om valse betaalinstructies, beleggingsfraude en fraude waarbij iemand zich voordoet als een bankmedewerker van de helpdesk.
Snelheid vergroot de druk. DNB wijst op instantbetalingen, waarbij het geld binnen tien seconden bij de ontvanger is, en op betalingen naar het buitenland, waar terughalen lastiger kan zijn. Instant betalen is nuttig, normaal en verwacht. De zwakke plek zit in goedkeuren zonder eerst te controleren.
Waar routine een risico wordt
Fraude komt vaak binnen via routine, niet via een spectaculaire inbraak. Dezelfde persoon opent de mail, beantwoordt leveranciers, maakt facturen klaar, controleert de bank en handelt een klant af die geld terug wil. Een gehaast verzoek aan het einde van de dag kan erdoor glippen omdat iedereen behulpzaam wil zijn.
CBS schetst de maatschappelijke achtergrond. In de Veiligheidsmonitor 2025 meldde 17 procent van de mensen van 15 jaar en ouder slachtoffer te zijn geweest van een of meer online delicten of incidenten. Tien procent kreeg te maken met online oplichting of fraude. Die mensen zijn ook werknemers, klanten, ondernemers en leveranciers.
Dit is eerst een menselijk beheersingsprobleem en pas daarna een technologisch probleem. Fraude maakt gebruik van vertrouwen, vermoeidheid, hiërarchie en beleefdheid. Een medewerker die bang is de baas op te houden of een leverancier voor het hoofd te stoten, is makkelijker onder druk te zetten dan een systeem met een zwak wachtwoord.
Voor een klein bedrijf kan het effect op de liquiditeit dubbel zijn. Als EUR 12.000 naar een valse leveranciersrekening gaat, kan de echte leverancier nog altijd onbetaald zijn. Het banksaldo daalt, de factuur blijft een bedrijfsprobleem en de boekhouding moet helder vastleggen wat er is gebeurd.
Even wachten is geen vertraging
In het toezichtsonderzoek van juni 2026 keek DNB naar zeven banken, betaalinstellingen en instellingen voor elektronisch geld. DNB zag een sterke operationele inzet, maar ook ruimte voor een scherpere aansturing van frauderisico’s, een betere capaciteitsplanning en een beter gebruik van de risicobereidheid. Ook beschreef DNB de spanning tussen het uitvoeren van een klantopdracht en het stilzetten van een vermoedelijk frauduleuze betaling.
Diezelfde spanning bestaat binnen kleine bedrijven. Lonen, huur, belastingen, leveranciersbetalingen, terugbetalingen en kaartafwikkelingen moeten doorgaan. Toch verdienen sommige signalen een pauze: een gewijzigd IBAN, een nieuwe buitenlandse begunstigde, een dringende overboeking op dezelfde dag, een terugbetaling naar een andere rekening of een telefoontje van iemand die zich voordoet als de bankhelpdesk.
Een microbedrijf heeft geen fraudedepartement nodig. Het heeft een bescheiden gewoonte nodig die bij de onderneming past. Eén persoon kan gewone betalingen voorbereiden, terwijl afwijkende betalingen een tweede controle krijgen. Bankgegevens van leveranciers kunnen buiten één enkele e-mailwisseling worden bewaard. Oude bankgebruikers en toegangsrechten tot de boekhoudsoftware moeten regelmatig worden gecontroleerd.
De schriftelijke aantekening doet ertoe. Wie vroeg om de wijziging? Wie heeft die gecontroleerd? Welk nummer is gebeld? Bij welke factuur, overeenkomst, bestelling of levering hoorde de betaling? Een korte notitie die dezelfde dag wordt gemaakt, is vaak nuttiger dan een uitvoerig beleid dat niemand naleeft.
Ook binnenkomend geld heeft een verhaal
Betaalfraude gaat ook over geld dat het bedrijf binnenkomt. FIU-Nederland ontving in 2025 meer dan 3 miljoen meldingen van ongebruikelijke transacties en verklaarde ongeveer 92.000 transacties verdacht. FIU wees betalingen door derden bovendien aan als een kanaal voor criminele geldstromen.
In een analyse van FIU naar betalingen door derden aan Nederlandse bedrijven werden 2.000 transacties verdacht verklaard, met een waarde van EUR 300 miljoen. De praktische les is eenvoudig. Betaler, klant, factuur, overeenkomst, afleveradres en bankrekening moeten samen een zakelijk verklaarbaar verhaal vertellen.
Een zakelijke bankrekening is geen neutrale leiding. De Rechtbank Rotterdam oordeelde in ECLI:NL:RBROT:2026:2259 op basis van specifieke feiten dat het ter beschikking stellen van een bankrekening voor geldstromen van derden onrechtmatig kan zijn. Dat rechterlijke signaal hoort dicht bij de gewone administratie te liggen, niet ver weg in een juridische la.
Webwinkels kennen hun eigen variant van dezelfde vraag. DNB meldt dat kaartbetaalfraude in 2025 de meest voorkomende categorie bleef, met 514.000 frauduleuze transacties en een betrokken bedrag van ongeveer EUR 41 miljoen. De stijging zat vooral in online betalingen. Gestolen kaartgegevens en phishing liggen aan veel van deze transacties ten grondslag.
Betalingsbeleid is inmiddels bedrijfsbeleid
Terugbetalingen, wijzigingen van het afleveradres, buitenlandse bestellingen en bewijsstukken bij geschillen zijn geen details voor de achterkant van de organisatie. Ze beschermen de marge. Een webwinkel die niet kan uitleggen waarom een bestelling naar een ander adres is verzonden, naar een andere rekening is terugbetaald of een ongebruikelijk order heeft geaccepteerd, kan problemen krijgen nadat de betaling al is vertrokken.
Contant geld is geen eenvoudige uitweg. DNB meldde ook meer fraude bij geldopnames. De Rijksoverheid stelt dat vanaf 1 januari 2026 contante betalingen van EUR 3.000 of meer voor goederen in Nederland verboden zijn voor handelaren in goederen. Contant geld heeft in het dagelijks verkeer nog altijd waarde, maar aan grotere betaalkeuzes zitten inmiddels ook gevolgen voor fraude en naleving.
Vanaf 1 juli 2026 krijgt FIU-Nederland op grond van artikel 17a van de Wwft de bevoegdheid om transacties te laten opschorten. FIU zegt dat de praktische aandacht vooral uitgaat naar banken, aanbieders van cryptodiensten en betaaldienstverleners.
De installateur van 16.45 uur hoeft niet in paniek te raken. Het betere antwoord is een rustige regel die mensen toestemming geeft om te stoppen. Verandert het bankrekeningnummer, controleer dat dan via een betrouwbaar kanaal. Is de betaling dringend én afwijkend, neem dan gas terug. Komen betaler, factuur en levering niet overeen, leg dan vast waarom de keten toch logisch is.
Snelle betalingen blijven onderdeel van het Nederlandse bedrijfsleven. De vraag is of het bedrijf belangrijke geldstromen kan uitleggen voordat en nadat ze hebben plaatsgevonden. Vertrouwen in betalingen is niet langer alleen een zaak van de bank. Het is ook een dagelijkse discipline aan het bureau waar de factuur wordt geopend, de leverancier wordt vertrouwd en de knop wordt ingedrukt.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Linda Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Linda Pavan voor publicatie.
