At 4:45 on a Thursday afternoon, a junior adviser finishes a client memo that once took most of the day. It is clear, structured and confident. The client expects it before five. A senior reviewer has another call waiting. The conclusion sounds right, so the memo leaves the building.
Daar verandert AI de druk binnen een professionele organisatie. Het kan een aannemelijk antwoord produceren voordat iemand heeft vastgesteld of dat antwoord deugt. De directe winst is duidelijk: minder tijd voor het opstellen van stukken. De lastigere vraag is of de organisatie haar beoordelingsproces heeft aangepast aan die nieuwe snelheid.
A ruling by the District Court of The Hague gives the issue a sharp edge. In ECLI:NL:RBDHA:2026:9527, a legal representative used ChatGPT while preparing a filing that contained incorrect case-law references. The court held that the party using the material remained responsible for checking those references.
Dit is een kwestie van bedrijfsbeheersing, niet een verhaal over slordige professionals of lastige software . Een organisatie moet nog altijd kunnen instaan voor de beweringen, bronnen en conclusies die zij naar een klant, rechter, Belastingdienst of accountant stuurt.
Het gelikte antwoord is het lastigste
Een absurde fout valt vaak snel op. Een keurige alinea met één verkeerde aanname is lastiger te herkennen. Zo’n fout kan een vluchtige controle doorstaan, in een brief aan de klant belanden en de volgende beslissing beïnvloeden.
De AFM omschrijft een deel van dit risico als automatiseringsbias. Accountants beoordelen werk van een geautomatiseerde toepassing mogelijk minder kritisch dan identiek werk van een collega. Het risico neemt toe wanneer de tekst af oogt, vertrouwde formuleringen gebruikt en onder tijdsdruk wordt aangeleverd.
Technologie zit al diep in het controlewerk. De AFM meldt dat 91% van de accountantskantoren met een reguliere vergunning in 2025 data-analyse gebruikte bij wettelijke controles, tegenover 74% in 2022. Generatieve AI voegt daar een laag aan toe. De toepassing kan de toelichting schrijven, de bron suggereren en de conclusie in één vloeiende tekst aanreiken.
Daarmee verandert ook de taak van de beoordelaar. Een overtuigend concept blijft een bewering die moet worden getoetst. Klantgegevens, oorspronkelijke bronnen, juridische verwijzingen, fiscale aannames en de logica van berekeningen moeten worden gecontroleerd voordat het stuk de deur uitgaat.
Terug naar de memo van donderdag. De zichtbare taak kostte minder tijd. De verborgen taak niet. Als beoordelingsuren uit de agenda verdwijnen, heeft de organisatie geen efficiëntie gewonnen. Zij heeft een deel van de dienstverlening geschrapt.
Beoordeling hoort in de prijs
Kleine professionele organisaties voelen deze spanning scherp. Dezelfde partner werft de opdracht, begeleidt de junior, beantwoordt de klant, keurt de factuur goed en jaagt op betaling. AI kan de druk van het schrijfwerk verlichten, maar tegelijk verhullen dat de beschikbare beoordelingscapaciteit achterblijft bij de hoeveelheid werk die wordt verkocht.
De AFM heeft gezegd dat tijd, middelen en passende honoraria ruimte bieden voor zorgvuldige wettelijke controles. Een buitensporige focus op financiële prestaties kan de kwaliteit onder druk zetten. Die observatie reikt verder dan de controlepraktijk. Ook werk tegen een vaste prijs vraagt voldoende marge voor een professional die het resultaat verantwoord ter discussie kan stellen en de onderbouwing opnieuw kan opbouwen.
Maak onderscheid tussen productietijd en zekerheidstijd. AI kan de eerste verkorten. De tweede blijft onderdeel van wat de klant koopt. Een organisatie die haar prijs vaststelt alsof beide soorten tijd zijn verdwenen, haalt de schijnbare marge later mogelijk weer in met niet-gefactureerde correcties, vertraagde facturen, discussies over het honorarium en uren van de partner.
Werkdruk hoort in hetzelfde gesprek thuis. De Nederlandse Arbeidsinspectie omschrijft die als een disbalans tussen de eisen van het werk en wat een werknemer aankan, waaronder onvoldoende tijd om het werk goed af te ronden. Uit haar monitor 2024-2025 blijkt dat werkdruk in 30% van de Nederlandse bedrijven stress veroorzaakt.
Voor een oprichter of partner maakt dat AI-beheersing ook tot een personeelsvraagstuk, naast een technologisch vraagstuk. Wie heeft tijd om het concept kritisch te beoordelen? Wie kan het antwoord terugvoeren naar het oorspronkelijke materiaal? Wanneer verandert een deadline de beoordeling in niet meer dan een handtekening, in plaats van een professionele handeling?
Eén werkproces, twee risico’s
Nauwkeurigheid en vertrouwelijkheid worden vaak behandeld als afzonderlijke beleidsonderwerpen. AI brengt ze samen in één werkproces. Voordat iemand het gegenereerde antwoord beoordeelt, kan een werknemer al een klantgeschil, salarisvraagstuk, fiscale positie of bedrijfsgeheim in een ongeschikte toepassing hebben ingevoerd.
De KvK adviseert bedrijven vast te leggen welke AI-toepassingen werknemers mogen gebruiken, voor welke doeleinden en met welke gegevens. Daarbij wijst de KvK op persoonsgegevens, bedrijfsgeheimen en gevoelige klantinformatie. Voor een kleine organisatie is een korte grens die medewerkers onder tijdsdruk kunnen toepassen meer waard dan een uitgebreid beleid dat ongelezen blijft.
Een uitspraak van de rechtbank Rotterdam laat zien waarom juist het invoeren van gegevens ertoe doet. In ECLI:NL:RBROT:2026:9319 oordeelde de rechtbank dat het, onder de omstandigheden van die zaak, invoeren van mogelijk geprivilegieerde informatie in een extern ChatGPT-systeem kon neerkomen op openbaarmaking en het vertrouwelijke karakter kon doorbreken.
De praktische les is eenvoudig. Breng de invoer in kaart voordat je het resultaat viert. Bij een onderzoeksnotitie, klantmemo en documentsamenvatting moet de oprichter kunnen zien welke toepassing is gebruikt, welke informatie erin is gezet, waar het bronmateriaal staat en wie de uiteindelijke conclusie heeft geaccepteerd.
Als die route onduidelijk is, is het werkproces dat ook.
De verantwoordelijkheid blijft bij de organisatie
De EU AI-verordening voert verplichtingen gefaseerd in. Transparantiebepalingen over chatbots, deepfakes en bepaalde AI-interacties zijn op 2 augustus 2026 van kracht geworden. Het Nederlandse kabinet heeft bovendien een toezichtmodel voorgesteld dat grotendeels steunt op bestaande sectorale toezichthouders, naast specifieke en coördinerende rollen voor de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur.
Voor de meeste professionele organisaties is de directe verantwoordelijkheid minder ingewikkeld dan het debat over regelgeving doet vermoeden. Begrijp de toepassing. Bescherm vertrouwelijke informatie. Houd het bewijsspoor intact. Zorg dat een aangewezen professional kan instaan voor wat de organisatie verlaat.
Software creëert geen nieuw adres waarnaar je je oordeel kunt doorsturen.
Terug op kantoor kan de beste beslissing om 16.45 uur zijn om de memo tot de volgende ochtend te laten liggen. Dat is geen verzet tegen technologie. Het is de erkenning dat snelheid en vertrouwen verschillende producten zijn.
AI kan helpen het eerste te maken. Een verantwoordelijke professional moet het tweede nog altijd verdienen.
Wilt u bespreken wat dit betekent voor uw bedrijf?
De data, bronnen en analyse achter dit artikel zijn uitgevoerd door Paolo Maria Pavan. AI is niet gebruikt om bronnen te identificeren, de feitelijke basis op te bouwen of het analytische oordeel in dit artikel te vormen. AI is alleen gebruikt als hulpmiddel bij het opstellen. De definitieve Nederlandse tekst is persoonlijk nagekeken, geredigeerd en goedgekeurd door Paolo Maria Pavan voor publicatie.
